ตำนานและเทพปกรณัม

ตำนานมุขปาฐะของราปานุยไม่ได้แบ่งหมวดหมู่อย่างเป็นระเบียบแบบตะวันตก มหากาพย์การอพยพ ตระกูลคู่แข่ง และเรื่องเล่าจากยุคมนุษย์นก ล้วนได้รับการสืบทอดในฐานะ 'a'amu จงอ่านเรื่องเหล่านี้ในฐานะความทรงจำของชนพื้นเมือง ไม่ใช่ปีศักราชในตำราเรียน

ในหน้านี้
  1. เหตุการณ์ก่อนการอพยพสู่ราปานุย
  2. ความฝันของเฮามากา
  3. การมาถึงและการล้างเผ่าพันธุ์ฮาเนาเอเอเป
  4. กษัตริย์ตูอูโกอีฮูกับโมอายกาวา-กาวา
  5. การสิ้นพระชนม์ของกษัตริย์โฮตูมาตูอา
  6. กษัตริย์ตังการัวจากฮีวาที่มาถึงราปานุยในร่างแมวน้ำ และฮีโรพี่น้องของเขา
  7. มาเกมาเกสร้างมนุษย์

บนเกาะอีสเตอร์ เรื่องราวต่าง ๆ ถูกถ่ายทอดด้วยปากเปล่าจากรุ่นสู่รุ่น ประวัติศาสตร์กลายเป็นตำนาน และตำนานกลายเป็นเทพปกรณัม คำต่าง ๆ ที่เราใช้เรียกสิ่งเหล่านี้ในปัจจุบัน ในภาษาราปานุยมีเพียงคำเดียว คือ 'a'amu การสงสัยในความจริงของเรื่องเล่าบางเรื่องเป็นปรากฏการณ์สมัยใหม่ ก่อนที่สังคมแบบปัจจุบันจะมาถึงเกาะอีสเตอร์ เรื่องเหล่านี้ล้วนถูกมองว่าเป็นเหตุการณ์จริงในอดีต

ตำนานคำอธิบายภาษา
เหตุการณ์ก่อนการอพยพสู่ราปานุยตำนานที่ไม่ค่อยมีใครรู้จัก ว่าด้วยเหตุผลที่ผู้ตั้งถิ่นฐานราปานุยละทิ้งบ้านเกิดดั้งเดิมของตนภาษาไทย
ความฝันของเฮามากากษัตริย์โฮตูมาตูอาหนีจากฮีวาเพื่อแสวงหาดินแดนใหม่ภาษาไทย
ฮาเนาเอเอเปการมาถึงและการล้างเผ่าพันธุ์ของผู้อพยพระลอกที่สองสู่ราปานุยภาษาไทย & Rapa Nui
โมอายกาวา-กาวากษัตริย์ตูอูโกอีฮูกับรูปสลักโมอายไม้ภาษาไทย & Rapa Nui
การสิ้นพระชนม์ของโฮตูมาตูอาช่วงสุดท้ายแห่งชีวิตของโฮตูมาตูอาภาษาไทย & Rapa Nui
ตังการัวและฮีโรกษัตริย์ตังการัวจากฮีวาที่มาถึงราปานุยในร่างของแมวน้ำภาษาไทย & Rapa Nui
มาเกมาเกสร้างมนุษย์ตำนานว่าด้วยกำเนิดของมนุษย์ภาษาไทย & Rapa Nui

เหตุการณ์ก่อนการอพยพสู่ราปานุย

ต่อไปนี้คือตำนานที่ไม่ค่อยมีใครรู้จัก เล่าถึงเหตุการณ์ที่ทำให้กษัตริย์โฮตูมาตูอาและผู้คนของพระองค์ (ซึ่งภายหลังเป็นที่รู้จักในชื่อฮาเนาโมโมโก) ต้องหนีจากบ้านเกิด ซึ่งในที่นี้เรียกว่า มาราเอโตเอเฮา ส่วนหนึ่งของดินแดน ฮีวา

ตำนานนี้บันทึกโดยวิลเลียม เจ. ทอมสัน แห่งเรือ USS Mohican ระหว่างที่พำนักบนราปานุยเป็นเวลา 11 วันในปี 1886 รายงานของทอมสันเกี่ยวกับเกาะนี้ ชื่อ Te Pito Te Henua Or Easter Island ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1891

ผู้เล่าเรื่องหรือล่ามคงระบุทิศทางผิด โดยอ้างว่าผู้ตั้งถิ่นฐานมาจากดินแดนทางทิศดวงอาทิตย์ขึ้น (ตะวันออก) ทั้งที่ไม่มีหมู่เกาะใดในทิศทางนั้นที่จะเป็นถิ่นกำเนิดของผู้ตั้งถิ่นฐานเหล่านี้ได้ อีกทั้งตำนานอื่น ๆ มักระบุว่า ฮีวา อยู่ทางทิศดวงอาทิตย์ตก (ตะวันตก)

...(ตำนานกล่าวว่า) โฮตูมาตูอาและบริวารมาจากหมู่เกาะที่ตั้งอยู่ทางทิศดวงอาทิตย์ขึ้น และดินแดนนั้นมีชื่อว่ามาราเอโตเอเฮา ซึ่งแปลตรงตัวว่า ที่ฝังศพ ในดินแดนนั้น อากาศร้อนจัดเสียจนผู้คนบางครั้งถึงแก่ความตายด้วยพิษความร้อน และในบางฤดู พืชพรรณและสิ่งที่งอกงามทั้งหลายก็ถูกแดดแผดเผาจนเหี่ยวเฉา

เหตุการณ์ที่นำไปสู่การอพยพมีเล่าไว้ดังนี้: โฮตูมาตูอาสืบทอดตำแหน่งต่อจากบิดาผู้เป็นหัวหน้าเผ่าที่ทรงอำนาจ แต่รัชสมัยของเขาในแผ่นดินเกิดกลับสั้นเพียงไม่กี่ปี ด้วยเหตุการณ์หลายประการที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของเขา มาชาอา น้องชายของเขา ตกหลุมรักหญิงสาวผู้เลื่องชื่อในความงามและความสง่า แต่แล้วก็มีคู่แข่งปรากฏตัวขึ้น นั่นคือโอโรอี หัวหน้าผู้ทรงอำนาจของตระกูลข้างเคียง ตามวิสัยของเพศนางในทุกยุคทุกถิ่น โฉมงามผิวคล้ำผู้นี้เล่นตัวกับความรักของผู้มาติดพัน และพิสูจน์ว่าเป็นหญิงใจโลเล เมื่อถูกเร่งให้เลือกระหว่างสองคน นางประกาศว่าจะแต่งงานกับโอโรอี หากเขาพิสูจน์ความรักด้วยการจาริกรอบเกาะ โดยกำหนดว่าเขาต้องเดินไม่หยุด ไม่หยุดกิน และไม่หยุดพักทั้งกลางวันและกลางคืน จนกว่าจะเดินรอบเกาะสำเร็จ มีการคัดเลือกบริวารให้แบกอาหารไว้กินระหว่างทาง แล้วโอโรอีก็ออกเดินทาง โดยมีคู่หมั้นเดินไปส่งในช่วงสองสามไมล์แรก นางสัญญาเมื่อจากกันว่าจะไม่ปล่อยให้ใจคิดถึงผู้ใดนอกจากเขาจนกว่าเขาจะกลับมา แต่หญิงใจไม่มั่นคงผู้นี้กลับหนีตามมาชาอา คนรักอีกคน ไปในค่ำวันเดียวกันนั้นเอง โอโรอีไม่ได้รับข่าวนี้จนกระทั่งเดินไปถึงอีกฟากหนึ่งของเกาะ จากนั้นเขาก็กลับบ้านทันที และจัดงานเลี้ยงใหญ่ เรียกนักรบทั้งหมดในตระกูลของตนมาชุมนุม เขาเล่าถึงความอัปยศที่ตนได้รับ และทุกคนที่อยู่ ณ ที่นั้นต่างให้คำสัตย์ว่าจะไม่หยุดพักจนกว่าโฮตูมาตูอาและครอบครัวทั้งหมดของเขาจะถูกประหารสิ้น

ดูเหมือนว่ามาชาอาเป็นคนรอบคอบ และเมื่อเห็นว่าการปะทะอย่างดุเดือดใกล้จะเกิดขึ้น เขาจึงลงเรือแคนูลำคู่ขนาดใหญ่พร้อมบริวารที่คัดเลือกมาหกคนและเจ้าสาวของเขา และพร้อมเสบียงอาหารมากมาย แล่นเรือออกไปในยามค่ำคืนเพื่อแสวงหาดินแดนที่อากาศเป็นมิตรกว่า เชื่อกันว่ามาเกมาเก วิญญาณผู้ยิ่งใหญ่ ได้ปรากฏต่อเขาและบอกให้รู้ว่าจะพบเกาะใหญ่ที่ไร้ผู้คนอาศัย หากถือท้ายเรือมุ่งไปทางดวงอาทิตย์ตก พวกเขามองเห็นแผ่นดินหลังจากออกทะเลมาได้สองเดือน และนำเรือแคนูขึ้นเกยหาดทางด้านใต้ของเกาะ ในวันที่สองหลังจากมาถึง พวกเขาพบเต่าตัวหนึ่งบนชายหาดใกล้อานาเกนา และชายคนหนึ่งถูกครีบของมันฟาดจนเสียชีวิตขณะพยายามพลิกตัวมัน สองเดือนหลังจากพวกเขาขึ้นฝั่ง เรือแคนูสองลำที่บรรทุกโฮตูมาตูอาและบริวารจำนวนสามร้อยคนก็มาถึง

การหลบหนีของมาชาอาไม่ได้ทำให้ความเกรี้ยวกราดของโอโรอีบรรเทาลง และสงครามแบบไม่ตายไม่เลิกก็ดำเนินไปจนกระทั่งโฮตูมาตูอาพ่ายแพ้ในการรบใหญ่ถึงสามครั้ง และถูกต้อนจนถึงที่สุด ด้วยความท้อแท้ต่อเคราะห์กรรม และเชื่อมั่นว่าตนต้องถูกจับและถูกสังหารในที่สุด เขาจึงตัดสินใจหนีจากเกาะมาราเอโตเอเฮา และให้เตรียมเรือแคนูขนาดใหญ่สองลำ ยาว 90 ฟุต ลึก 6 ฟุต พร้อมเสบียงสำหรับการเดินทางไกล ในยามค่ำคืนก่อนการรบครั้งใหม่ พวกเขาก็แล่นเรือออกไป โดยตกลงกันว่าจะใช้ดวงอาทิตย์ตกเป็นเข็มทิศ

ดูเหมือนว่าโอโรอีรู้แผนการหลบหนีของโฮตูมาตูอาในนาทีสุดท้าย และบุคคลผู้กระตือรือร้นผู้นี้ก็ลักลอบขึ้นเรือแคนูลำหนึ่งโดยปลอมตัวเป็นคนรับใช้ เมื่อมาถึงเกาะ เขาซ่อนตัวอยู่ตามโขดหินที่โอรองโก และแก้แค้นต่อไปด้วยการสังหารทุกคนที่ไร้ผู้คุ้มกันซึ่งผ่านมาทางเขา สถานการณ์อันน่าสนใจนี้ดำเนินไปหลายปี แต่ในที่สุดโอโรอีก็ถูกจับด้วยตาข่ายที่โฮตูมาตูอาเหวี่ยงใส่ และถูกทุบจนตาย

ความฝันของเฮามากา

ความโกลาหลกระหึ่มไปทั่วฮีวา และเกาะกำลังจะแตกสลาย ราตรีมาเยือน และในห้วงนิทรา นักบวชเฮามากาปล่อยวิญญาณให้โบยบินอย่างอิสระเพื่อแสวงหาดินแดนใหม่ เขามองเห็นแต่ไกลถึงขอบเขตของหมู่เมฆเหนือมหาสมุทร [เมื่อเดินทางทางทะเลเพื่อค้นหาเกาะ สิ่งแรกที่จะเห็นคือกลุ่มเมฆที่ก่อตัวอยู่เหนือเกาะ] เขาเห็นหมอกลอยขึ้นมาจากเบื้องล่าง เขาลงจอดระหว่างขอบเขตของหมู่เมฆ และกล่าวว่า ที่นี่เป็นที่ที่ดีสำหรับกษัตริย์จะประทับ

วิญญาณของเฮามากาเดินทางต่อไป เขาเห็นเกาะเล็กสามเกาะอยู่นอกเกาะหลัก และกล่าวว่า อา นี่คือเกาะเล็กทั้งสาม โมตูนุย โมตูอีตี และโมตูเกาเกา พวกเขาคือผู้คนจากยุคเก่าก่อนของตาอังกาและเฮามากาแห่งฮีวา

เขาปีนขึ้นปูมาโฮเรและกล่าวว่า นี่คือปูมาโฮเรของเฮามากาแห่งฮีวา วิญญาณขึ้นไปถึงยอด สัมผัสสายลมสดชื่นที่พัดขึ้นมาจากปล่องภูเขาไฟเบื้องล่าง และกล่าวว่า นี่คือปูกูอูรี [“หินดำ”] ของเฮามากาแห่งฮีวา

วิญญาณเดินต่อไป ตั้งชื่อสถานที่ต่าง ๆ บนเกาะ เขามาถึงเนินเขากลางเกาะและกล่าวว่า นี่คือสะดือของแผ่นดินนี้ บนยอดเนินแห่งนี้ เขาก้าวขึ้นไปบนยอดเนิน เขามองดู เขาปล่อยสายตาทอดไปตามผืนแผ่นดิน เขากล่าวว่า นี่คือมาอุงกาเตเรวากา [“เนินแห่งเรือที่แล่นไป”] ชื่อนี้ไม่ได้มาจากการแล่นเรือ เมื่อผู้ใดขึ้นมาถึงยอดเนินนี้ นั่นคือสิ่งที่เขาได้เห็น เพราะดวงตาของเรา ตัวเราเองนี่แหละ คือเรือลำนั้น

วิญญาณกลับคืนสู่ฮีวา และเฮามากาก็ตื่นขึ้น เขาส่งข่าวไปถึงอีรา ราปาเรงกา มาโกอี อูอูรี กูอู-กูอูแห่งฮัวตาวา รีงกี-รีงกีแห่งฮัวตาวา และโนโนมาแห่งฮัวตาวา พวกเขามาชุมนุมกับเฮามากา และเขาบอกพวกเขาว่า จงไปค้นหาแผ่นดินที่กษัตริย์จะประทับได้ ณ ขอบฟ้าอันไกลโพ้นที่แผ่นดินถูกห่อหุ้มด้วยหมอกใต้หมู่เมฆ

นักสำรวจทั้งเจ็ดออกเดินทางเพื่อค้นหาแผ่นดินใหม่ หลังจากนั้นไม่นาน โฮตูมาตูอา กษัตริย์ของพวกเขา ก็ตามมาพร้อมผู้คนที่เหลือ เมื่อกษัตริย์มาถึง นักสำรวจทั้งเจ็ดที่สำรวจแผ่นดินไว้แล้วก็ถวายคำแนะนำถึงจุดที่ดีที่สุดสำหรับขึ้นฝั่ง นั่นคือชายหาดกว้าง หาดนี้ต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อ Haŋa rau o te 'ariki - อ่าวของกษัตริย์ ที่ซึ่งกษัตริย์สร้างเรือนหลังแรกของพระองค์

การมาถึงและการล้างเผ่าพันธุ์ฮาเนาเอเอเป

บันทึกโดยเซบาสเตียน เอ็งเลิร์ท
ตรวจแก้และพิมพ์เป็นภาษาราปานุยโดยเปาลุส คีฟีต ในปี 2008
แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยมาร์คัส เอเดนสกี และมาริอา เตเรซา อีกา ปาการาตี ในปี 2012

ภาษาไทย
Rapa Nui
โฮตูมาตูอาไม่ได้มีชีวิตอยู่แล้วในเวลาที่ฮาเนาเอเอเปอยู่บนแผ่นดินนี้
'Ina Hotu Matu'a i ai ai te hānau 'e'epe 'i te kāiŋa nei.
กษัตริย์แห่งแผ่นดินนี้ในเวลาที่ฮาเนาเอเอเปอยู่ที่นี่คือตูอูโกอีฮู
Te 'ariki o nei i ai ai te hānau 'e'epe, ko Tu'u ko Ihu.
ในเวลาที่ฮาเนาเอเอเปอยู่ที่นี่ ฮาเนาโมโมโกกล่าวว่า:
I ai era te hānau 'e'epe, he kī te hānau mo-moko:
ชายเหล่านั้นมาจากไหน? ติ่งหูของพวกเขาช่างสะดุดตา ฮาเนาเอเอเป เพราะติ่งหูที่ยาว!
¿O hē te taŋata era? 'Ai te 'epe: hānau 'e'epe 'o 'epe ro-roa!
ฮาเนาเอเอเปไม่มีผู้หญิง มีแต่ผู้ชาย พวกเขามีจำนวนมาก และเพิ่มขึ้นทุกชั่วรุ่น
'Ina he vi'e hānau 'e'epe, he taŋata nō; ka rau, ka rau, ka pīere, ka pīere.
ฮาเนาเอเอเปอาศัยอยู่ที่โปอิเก
Te kona noho o te hānau 'e'epe 'i Pōike.
ฮาเนาเอเอเปเป็นช่างหินที่ขยันขันแข็ง
Te hānau 'e'epe taŋata rava keu-keu i te pureva.
พวกเขาบอกให้ฮาเนาโมโมโกขว้างก้อนหินที่เกลื่อนอยู่ทั่วแผ่นดินลงทะเล
I kī ki te hānau mo-moko mo hoa i te pureva o ruŋa o te kāiŋa nei ki haho ki te tai.
ฮาเนาโมโมโกกล่าวว่า พวกเราไม่ต้องการทำ
He kī te hānau mo-moko: 'Ina kai haŋa mātou.
ฮาเนาเอเอเปขว้างก้อนหินจากโปอิเกลงทะเลเพื่อปรับแผ่นดินให้โล่ง
O te hānau 'e'epe he hoa i te pureva mai Pōike ki tai mo haka tī-tika o te kāiŋa.
ความปรารถนาของฮาเนาเอเอเปคือการครอบครองแผ่นดินนี้
Te haŋa o te hānau 'e'epe mō'ona te kāiŋa nei.
ฮาเนาโมโมโกกล่าวว่า "ไม่ พวกเราเป็นผู้ค้นพบแผ่นดินนี้ และโฮตูมาตูอา กษัตริย์ของเรา เป็นฮาเนาโมโมโก
He kī te hānau mo-moko: "'Ina, a mātou i tike'a te kāiŋa nei, to mātou 'ariki ko Hotu Matu'a he hānau mo-moko.
กษัตริย์ไม่ได้เป็นพวกพ้องของพวกเจ้า ไม่ได้เป็นฮาเนาเอเอเป
'Ina o kōrua 'ariki, o te hānau 'e'epe.
พวกเราจะไม่ยกแผ่นดินของเราให้ผู้ใด"
'Ina mātou e ko va'ai atu i to mātou kāiŋa nei".
ฮาเนาเอเอเปโกรธแค้น และสงครามก็เริ่มขึ้น
He kava te manava o te hānau 'e'epe, he pae te tau'a.
พวกเขาขุดคูจากเตฮาการาวาไปจนถึงมาฮาตัว
He keri i te rua mai Te Hakarava ki Mahatua.
อีโกเป็นกษัตริย์ของฮาเนาเอเอเป
He 'ariki o te hānau 'e'epe ko Iko.
เขาโยนไม้ลงในคู แล้วจุดไฟเผา
He to'o mai i te hahie, he hoa ki raro ki te rua, he tutu.
ฮาเนาเอเอเปขุดคูไว้สำหรับฮาเนาโมโมโก เพื่อรวบรวมพวกเขาทั้งหมด เพื่อโยนลงไปในคู เพื่อล่อให้ฮาเนาโมโมโกมา เพื่อให้เหลือเพียงฮาเนาเอเอเป เพื่อให้แผ่นดินเป็นของพวกเขาแต่เพียงผู้เดียว
O te hānau 'e'epe i keri ai i te rua mo te hānau mo-moko, mo patu mai, mo hoa ki raro ki te rua, mo pae o te hānau mo-moko, ki noho e hānau 'e'epe nō, ki noho te kāiŋa ki a rāua.
หญิงฮาเนาโมโมโกคนหนึ่งถูกฮาเนาเอเอเปพาตัวไปทำอาหาร (ta'o: ปรุงอาหารใต้ดิน) ให้ฮาเนาเอเอเปที่อาศัยอยู่บนโปอิเก
E tahi hānau mo-moko vi'e i to'o e te hānau 'e'epe mo ta'o o te kai o te hānau 'e'epe e noho era 'i ruŋa i Pōike.
กองไฟด้านหนึ่งเป็นของฮาเนาเอเอเป คือด้านที่สูงกว่า อีกด้านหนึ่งเป็นของฮาเนาโมโมโก คือด้านที่ต่ำกว่า
E tahi tapa o te ahi 'i te hānau 'e'epe, tapa ruŋa; e tahi tapa o te ahi 'i te hānau mo-moko, tapa raro.
หญิงผู้นี้ ชื่อโมโก ปีงเกอี ร่ำไห้ให้ผู้คนของนาง เพราะพวกเขาจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของฮาเนาโมโมโก
He taŋi ta'u vi'e era, ko Moko Pīŋe'i te 'īŋoa, mo tō'ona taŋata, mo taŋata mo te hānau mo-moko.
นางหลบซ่อนในยามค่ำคืนริมชายฝั่ง นางขึ้นไปทางที่สูงและพบกับฮาเนาโมโมโก พวกเขาทักทายกันและร่ำไห้
He piko mai 'i te pō a te taha-taha o te tai, he e'a mai ki ruŋa, he piri ki te hānau mo-moko; he 'aroha, he ta-taŋi.
ฮาเนาโมโมโกกล่าวกับโมโก ปีงเกอีว่า:
He kī te hānau mo-moko ki a Moko Pīŋe'i:
จะเข้าถึงฮาเนาเอเอเปได้อย่างไร?
¿Pē hē ana rava'a mai i te hānau 'e'epe?.
โมโก ปีงเกอีกล่าวกับฮาเนาโมโมโกว่า:
He kī Moko Pīŋe'i ki te hānau mo-moko:
จงเฝ้าดูข้าให้ดี หากข้านั่งลง หากข้าเย็บถุง พวกเขาจะหลับอยู่ จงส่งนักรบออกไป
E u'i atu te mata ki a au; ana noho mai au, ana raraŋa mai au i te kete, ku ha'uru 'ā (te hānau 'e'epe); ka oho atu te tau'a.
ฮาเนาโมโมโกกล่าวว่า ตกลง
He kī te hānau mo-moko: "Ku mao 'ā".
โมโก ปีงเกอีกลับไปยังที่พำนักของฮาเนาเอเอเป
He hoki Moko Pīŋe'i ki te hare o te hānau 'e'epe, he noho.
วันรุ่งขึ้น ฮาเนาโมโมโกเห็นโมโก ปีงเกอีนั่งเย็บถุงอยู่
'I te rua ra'ā he u'i atu te hānau mo-moko, ku noho mai 'ā Moko Pīŋe'i, ku raraŋa mai 'ā i te kete.
ฮาเนาโมโมโกเดินไปตามชายฝั่ง มาถึงเตฮาการาวาและปิดกั้นทางไว้
He oho atu te hānau mo-moko a tai 'ā, he vari mai ki Te Hakarava, he puru i te ara.
ฮาเนาโมโมโกไม่กี่คนออกไปปรากฏตัวข้างหน้าเพื่อให้ฮาเนาเอเอเปมองเห็น
He noho atu tētahi hānau mo-moko 'i mu'a mo haka tikera ki te hānau 'e'epe.
ฮาเนาเอเอเปรุดออกมา พาเหล่านักรบมาประจันหน้ากับฮาเนาโมโมโก ปรากฏตัวอยู่หน้ากองไฟ
He e'a mai te hānau 'e'epe, he taū i te tau'a ki te hānau mo-moko haka tikera atu a mu'a o te ahi.
นักรบฮาเนาโมโมโกเข้ามาจากด้านหลังทั้งสองข้าง ฮาเนาเอเอเปไม่ทันเห็น เพราะมัวแต่โกรธแค้นฮาเนาโมโมโกที่อยู่ข้างหน้า
He e'a mai te tau'a o tu'a, o te kao-kao, o te rua kao-kao; kai tikera e te hānau 'e'epe, 'ai ka taū nō te tau'a ki te hānau mo-moko o mu'a.
ฮาเนาเอเอเปหันไปมองข้างหลัง และพบว่าฮาเนาโมโมโกได้ปิดกั้นทางไว้แล้ว
'Ī ka hārui atu ena te hānau 'e'epe, ku puru 'ā te ara o te tau'a, ko te hānau mo-moko.
พวกเขาเห็นฮาเนาโมโมโกอยู่ข้างหลัง ฮาเนาโมโมโกไม่ฟัง พวกเขาไม่หวาดกลัว แต่เข้าเผชิญหน้า นำนักรบจากด้านหลังออกมา นำนักรบจากด้านข้าง จากเตฮาการาวา ออกมา นำนักรบจากอีกด้าน จากมาฮาตัว ออกมา แล้วพวกเขาก็บรรจบกันตรงกลาง
He rori te 'āriŋa ki te hānau mo-moko a tu'a; 'ina kai haka roŋo te hānau mo-moko, kai mataku, he patu mai; ka oho mai te tau'a a tu'a, ka oho mai te tau'a o te kao-kao, o Te Hakarava, ka oho atu te tau'a o te rua kao-kao, o Mahatua; vāeŋa i piri ai.
เมื่อฮาเนาเอเอเปมาถึง พวกเขาก็ถูกไล่ต้อนลงไปในหลุม ถูกโยนลงในกองไฟราวกับก้อนหิน ลงในคูของอีโก
He pahu-pahu te hānau 'e'epe a ohoŋa mai era; pa he tuna 'ā he hoa ki roto ki te ahi, ki Ava o Iko.
พวกเขาถูกกำจัดสิ้น ฮาเนาเอเอเปตายหมดทุกคน คูถูกถมจนเต็ม และกลิ่นหอมของศพฮาเนาเอเอเปก็อบอวลไปในอากาศ
He pae ananake, he mā-mate te hānau 'e'epe; he tī-tika riva-riva te ava; he puko'u te nehe o te hānau 'e'epe mā-mate.
มีเพียงชายสามคนที่กระโจนผ่านฮาเนาโมโมโกไปและรอดชีวิต พวกเขาหนีไป และฮาเนาโมโมโกก็ไล่ตาม
E toru nō i teki a ruŋa a te hānau mo-moko, i ora ai. He tē-tere mai, he tū-tute mai e te hānau mo-moko.
ฮาเนาเอเอเปทั้งสามคน ชื่อไว โอโรโรอีเน และ (...) เข้าไปในถ้ำ ฮาเนาโมโมโกใช้ไม้ยาวฟาดพวกเขา และคนหนึ่งตาย
He o'o ki roto ki te 'ana a to-toru ŋāŋata hānau 'e'epe, ko Vai, Ororoine, he 'oka-'oka e te hānau mo-moko hai akauve, he mate e tahi.
พวกเขาฟาดอีกครั้ง และชายคนที่สองก็ตาย
He 'oka-'oka haka 'ou, he mate ka rua taŋata.
ฮาเนาเอเอเปคนหนึ่งรอดชีวิต ชื่อของเขาคือโอโรโรอีเน เขาหนีไป
E tahi hānau 'e'epe i ora, ko Ororoine, he haka rere.
เมื่อฮาเนาโมโมโกฟาดอีกครั้ง ฮาเนาเอเอเปก็ตะโกนออกมาจากในน้ำ: ¡Orro, orro, orro!
E 'oka-'oka atu era te hānau mo-moko, he raŋi mai te hānau 'e'epe mai roto mai te vai ki te hānau mo-moko: ¡Orro, orro, orro!.
นั่นคือภาษาของฮาเนาเอเอเป
He vānaŋa o te hānau 'e'epe.
ฮาเนาโมโมโกปล่อยให้เขาหนีไปและกล่าวว่า:
He haka rere e te hānau mo-moko, he kī te hānau mo-moko:
ปล่อยผู้อพยพคนนี้หนีไปเถิด เพื่อให้เผ่าพันธุ์ของเขามีลูกหลานสืบต่อ!
Ka haka rere atu te hō'ou mo haka rahi o tō'ona o te mahiŋo!.
เขาหนีไป
He haka rere.
เมื่อค่ำลง ฮาเนาเอเอเปผู้นั้นขึ้นจากน้ำแล้ววิ่งไปยังมาอุงกาโตอา-โตอา เขาไปถึงเรือนของหญิงฮาเนาโมโมโกผู้หนึ่งนามว่าปีปีโฮเรโก โอโรโรอีเนพำนักอยู่ที่นั่น
I pō era, he e'a mai roto mai te vai te hānau 'e'epe, he tere ki Ma'uŋa To'a-to'a, he tu'u ki te hare o te hānau mo-moko, te 'īŋoa ko Pipihoreko. I noho ai a Ororoine.
เขาหลับนอนกับหญิงฮาเนาโมโมโกผู้นั้น เด็กชายคนหนึ่งปฏิสนธิในครรภ์ของหญิงฮาเนาโมโมโก ผู้สืบเชื้อสายจากตระกูลฮาโออา
He moe ki te vi'e hānau mo-moko, he tupu te poki tama'aroa o roto o te vi'e hānau mo-moko, o te 'ure o Haoa.
พวกเขาเพิ่มจำนวนขึ้นมากมาย นับร้อยคน
He rahi te mahiŋo, ka kauatu, ka kauatu, ka rau, ka rau.
ชายฮาเนาเอเอเปคนหนึ่งมาที่ตาไฮ
He oho mai tētahi mahiŋo hānau 'e'epe ki Tāhai.
เขานั่งลงที่นั่น
'I ira i [txt: I iri] noho ai.
เรือของกัปตัน (เจมส์ คุก) มาถึง กัปตันเห็นชายฮาเนาเอเอเปผู้นั้น จึงให้ไวน์หนึ่งแก้วและอาหารแก่เขา เขาไม่กินและไม่ดื่ม
He tomo mai te miro o Kape, he tike'a e te Kape i te hānau 'e'epe, he va'ai i te kaha 'ava, i te kai ki te kai ki te hānau 'e'epe; 'ina kai kai, 'ina unu i te 'ava.
เขาเพียงรับของกำนัลไว้ แล้วเทไวน์ราดลงบนศีรษะของตน
I to'o nō mai, he hopu, he huri ki te pū'oko i te 'ava.

กษัตริย์ตูอูโกอีฮูกับโมอายกาวา-กาวา

บันทึกโดยเซบาสเตียน เอ็งเลิร์ท
ตรวจแก้และพิมพ์เป็นภาษาราปานุยโดยเปาลุส คีฟีต ในปี 2008
แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยมาร์คัส เอเดนสกี ในปี 2013

โมอายกาวา-กาวา
โมอายกาวา-กาวา

นอกจากกษัตริย์โฮตูมาตูอาแล้ว กษัตริย์ส่วนใหญ่ของเกาะอีสเตอร์แทบไม่มีใครรู้จักชื่อ กษัตริย์ตูอูโกอีฮูคือข้อยกเว้น สิ่งที่ทำให้พระองค์มีชื่อเสียงที่สุดคือการคิดค้นสิ่งที่เรียกว่าโมอายกาวา-กาวา (โมอายซี่โครง) รูปสลักไม้เปลือยที่เห็นกระดูกโปนออกมา นี่คือตำนานว่าทุกอย่างเกิดขึ้นได้อย่างไร

ภาษาไทย
Rapa Nui
ยามรุ่งอรุณ ตูอูโกอีฮูเดินไปตามทางจากโตเรตาฮูนาและมาถึงปูนาเปา
He oho mai Tu'u Ko Ihu 'i te popohaŋa a te ara mai Tore Tahuna, he tu'u ki Puna Pau.
เขาเห็นฮีตีราอูและนูโกเตมังโกขณะที่ทั้งสองกำลังหลับอยู่
He tike'a i a Hitirau, a Nuko te Maŋō, e ha'uru rō 'ā.
กษัตริย์หยุดลง พระองค์มองดูอย่างพินิจ ไม่มีเนื้อ ไม่มีตับ ไม่มีไส้ มีเพียงกระดูก
He noho te 'ariki, he māroa; he u'i te mata, 'ina he kiko, 'ina he 'ate, 'ina he kōkoma, he ivi nō.
ฮีตีราอูนอนหันศีรษะไปทางขวา ส่วนนูโกเตมังโกนอนหันศีรษะไปทางซ้าย โดยปลายเท้าชี้ไปทางศีรษะของฮีตีราอู
Ko Hitirau te pū'oko a te mata'u, ko Nuko te Maŋō a te maui, he va'e a te pū'oko o Hitirau.
กษัตริย์ทอดพระเนตรอยู่
He u'i te 'ariki.
อากู-อากูตนหนึ่งชื่อโมอาฮาตะโกนมาจากเนินเขา จากตังการัว: ตื่นเถิด กษัตริย์เห็นร่างอันน่าสังเวชของพวกเจ้าแล้ว
He raŋi mai e tahi 'aku-'aku ko Moaha mai ruŋa mai te ma'uŋa, mai Taŋaroa: Ka 'ara kōrua, ku tike'a 'ā to kōrua ika kino e te 'ariki.
พระองค์กำลังลับหายไป กำลังลับหายไป กษัตริย์ตูอูโกอีฮูกำลังจากไป
'Ai ka ŋaro, 'ai ka ŋaro, he oho te 'ariki ko Tu'u Ko Ihu.
มันตะโกนอีกครั้ง: ตื่นเถิด เจ้าพวกที่หลับใหล!
He raŋi haka 'ou mai: ¡Ka 'ara, rava hā'uru kē, kōrua!.
ทั้งสองตื่นขึ้นและตะโกนว่า: อะไรนะ?
He 'ara, he raŋi: ¿Pē hē rā?.
ตูอูโกอีฮูเห็นร่างอันน่าสังเวชของพวกเจ้าแล้ว
Ku tike'a 'ā to kōrua ika kino e Tu'u Ko Ihu.
เมื่อตื่นขึ้นอีกครั้ง กระดูกก็กลับมีเนื้อหนังดังเดิม และทั้งสองดูเหมือนชายที่มีชีวิต
I 'ara haka 'ou era mai te ha'uru haŋa, he kiko haka 'ou te ivi era o ruŋa o te hakari, he tu'u pa he taŋata ora.
ทั้งสองเดินล่วงหน้าไป แล้วหันกลับมุ่งหน้าไปหากษัตริย์
He oho, he ao a mu'a, he pū a mu'a.
กษัตริย์เห็นสหายที่ดีทั้งสองใกล้เข้ามา
He u'i atu te 'ariki, ka tata mai te repa riva e rua.
ทั้งสองทักทาย: ขอคารวะ โอ้ กษัตริย์! ขอต้อนรับ โอ้ กษัตริย์!
He 'aroha mai: ¡'Auē te 'ariki ē! ¡Ka oho mai e te 'ariki ē!.
กษัตริย์ตะโกนตอบ: เช่นเดียวกัน สหายรัก!
He raŋi atu te 'ariki: ¡Ko kōrua 'ā, ko māhaki!.
อากู-อากูถาม: ท่านพบสิ่งใดหรือไม่เมื่อมาถึงที่นี่?
He 'ui mai te 'aku-'aku: ¿Pē hē ta'a me'e piri, i oho mai ena koe?.
กษัตริย์ตรัสว่า: ไม่พบสิ่งใด
He kī atu te 'ariki: 'Ina.
ทั้งสองหายไป ตูอูโกอีฮูจึงเดินทางต่อไปตามทาง
He ŋaro, 'ai ka oho nō a te ara Tu'u Ko Ihu.
หนุ่มสี่คนมาพบกษัตริย์และตะโกนว่า: ขอคารวะ กษัตริย์ที่รัก ขอต้อนรับ!
He pū haka 'ou mai hoko hā repa riva, he raŋi mai: "¡'Auē te Riki ē, koho mai!".
กษัตริย์ตะโกนตอบ: เช่นเดียวกัน สหายทั้งหลาย เชิญเข้ามาใกล้ ๆ เถิด!
He raŋi atu te 'ariki: ¡Ko kōrua 'ana ko ŋā kope, ka oho mai!.
อากู-อากูถาม: อาย อาย อาย อาย สิ่งที่ท่านรู้!
He 'ui mai te 'aku-'aku: "¡Ai ai ai ai, ta'a me'e ma'a!".
กษัตริย์ตรัสว่า: ไม่ ข้าไม่รู้สิ่งใดเลย
He kī atu te 'ariki: 'Ina, 'ina he me'e ma'a.
อากู-อากูถามอีกครั้ง: ท่านไม่พบสิ่งใดเลยจริงหรือ โอ้ กษัตริย์ เมื่อท่านมาถึงที่นี่?
He kī haka 'ou mai te 'aku-'aku: ¿'Ina 'ō he me'e piri ki a koe e te 'ariki ē, i oho mai ena koe?.
ตูอูโกอีฮูตรัสว่า: ไม่
He kī atu Tu'u Ko Ihu: 'Ina.
กษัตริย์เดินต่อไป พระองค์พบหนุ่ม ๆ อยู่ข้างหน้าอีกครั้ง กษัตริย์เห็นว่ามีอยู่สิบคน
He oho haka 'ou te 'ariki, he pū haka 'ou mai a mu'a, he u'i atu te 'ariki ko te repa riva, e tahi te kauatu.
มันกล่าวว่า: ขอต้อนรับ กษัตริย์ที่รัก!
He 'aroha mai: ¡Ka oho mai, 'auē te 'ariki ē!.
เช่นเดียวกัน
Ko kōrua 'ana.
ท่านไม่ได้พบสหายคนใดเลยหรือเมื่อมาถึงที่นี่?
¿'Ina ŋā io i piri atu ki a koe, i oho mai ena e te 'ariki ē?.
กษัตริย์ตรัสว่า: ไม่
He kī atu te 'ariki: 'Ina.
อากู-อากูกล่าวว่า: เขาไม่ได้เห็นร่างอันน่าสังเวชของพวกเรา
He kī te 'aku-'aku: 'Ina kai tike'a to tātou ika kino.
พวกมันหายไป
He ŋaro.
กษัตริย์เดินต่อไป และเมื่อใกล้ถึงเรือนของพระองค์ที่ฮังกาโปอูกูรา อากู-อากูก็ปรากฏขึ้นนับร้อย นับพัน
He oho te 'ariki, he tupu'aki ki te hare o Haŋa Poukura, he tata mai ka rau, ka rau, ka rau, ka pīere te 'aku-'aku.
พวกมันตะโกน: ขอคารวะ กษัตริย์ที่รัก! ยินดีต้อนรับกลับจากดินแดนของท่าน จากโตเรตาฮูนา!
He raŋi mai: ¡'Auē te 'ariki ē, e Tu'u Ko Ihu ē, ka oho mai mai to'u kāiŋa, mai Tore Tahuna!.
กษัตริย์ตูอูโกอีฮูตอบ: เช่นเดียวกัน ผู้คนที่รัก!
He haka hoki atu te 'ariki a Tu'u Ko Ihu: ¡Ko kōrua 'ā, ka oho mai, 'auē, te mahiŋo ē!.
ท่านไม่ได้พบผู้ใดเลยหรือ กษัตริย์ที่รัก?
¿'Ina 'ā me'e i piri ki a koe e te 'ariki ē?.
ไม่
'Ina.
อากู-อากูหัวเราะอย่างสุขใจ ตะโกนอย่างยินดี แล้วก็หายไป
He ka-kata, he koa, he taŋi te karaŋa, he ŋaro te 'aku-'aku.
กษัตริย์มาถึงเรือนของพระองค์ที่ฮังกาโปอูกูรา เสด็จเข้าไปและเข้าบรรทม
He tu'u te 'ariki ki mu'a ki te hare o Haŋa Poukura, he uru ki roto ki te hare, he moe.
อากู-อากูมาอีกครั้ง และเฝ้าอยู่ทั้งหน้าเรือนและหลังเรือน และที่ปลายเรือนทั้งสองด้าน
Ku oho haka 'ou mai 'ā te 'aku-'aku, ku noho mai 'ā 'i te 'aro o te hare, 'i mu'a, 'i tu'a, 'i te tara o te hare, ararua tara.
พวกมันเงี่ยหูฟังตูอูโกอีฮู
He haka roŋo mai ki te vānaŋa o Tu'u Ko Ihu.
พระองค์ไม่ตรัสสิ่งใด
'Ina kai vānaŋa.
พวกมันรออยู่นาน จนดวงอาทิตย์ขึ้นถึงจุดสูงสุด
He no-noho 'ā; he iri te ra'ā ka tini rō.
กษัตริย์ไม่ตรัสสิ่งใด
'Ina kai vānaŋa te 'ariki.
อากู-อากูกล่าวว่า: เขาไม่ได้เห็นร่างอันน่าสังเวชของฮีตีราอูและนูโกเตมังโก พวกเราไปจากที่นี่กันเถิด
He kī te 'aku-'aku: 'Ina kai tike'a te ika kino o Hitirau, o Nuko te Maŋō; matu tātou ki oho rō.
หูของกษัตริย์ตูอูโกอีฮูได้ยินสิ่งนี้
E haka roŋo atu era te tariŋa o Tu'u Ko Ihu, o te 'ariki.
อากู-อากูเดินแถวจากไป บริวารของฮีตีราอูแยกย้ายกันไป บริวารนับพัน
He paka te 'aku-'aku, he oho; he marere te pukuraŋa o Hitirau, ka pīere, ka pīere te pukuraŋa.
กษัตริย์บรรทมหลับ
He ha'uru te 'ariki.
วันใหม่มาถึง บ่ายมาถึง
He tu'u te ra'ā, he taha te ra'ā.
คนรับใช้ของกษัตริย์เห็นฉลองพระองค์ของกษัตริย์อยู่บนพื้น และประตูที่ปิดอยู่
He tike'a e te tu'ura o te 'ariki, hokotahi nō ko te kahu mea, ku viri 'ā te papae.
เขาเข้าใจว่ากษัตริย์ตูอูโกอีฮูกำลังบรรทมอยู่ในเรือน
He aŋi-aŋi, he 'ariki ko Tu'u Ko Ihu ha'uru 'i roto i te hare.
คนรับใช้ก่อไฟเพื่อหุงมันเสาและมันเทศ
He oho tou taŋata era, he tu'ura, he puhi te 'umu, he kā, he ta'o i te 'uhi, i te kūmara.
ยามอาทิตย์อัสดง คนรับใช้เปิดหลุมเตาดิน ใส่อาหารลงในภาชนะ แล้ววางไว้ในเรือนของกษัตริย์: เอ้อ กษัตริย์ที่รัก รับไปเสวยเถิด!
'I te ahi-ahi he ma'oa, he 'apa ki roto ki te tāropa, he to-toi, he oho mai, he haka uru ki te 'ariki: "Hē koe, e te 'ariki ē, ¡ka to'o, ka kai!".
พระองค์ประทับนั่งและเสวย ราตรีมาเยือนและกษัตริย์ก็บรรทมหลับ
He noho, he kai; he pō; he ha'uru te 'ariki.
รุ่งอรุณมาถึง กษัตริย์ตื่นบรรทม
He popohaŋa; he 'ara te 'ariki.
คนรับใช้ก่อไฟอีกครั้ง ยามเที่ยงวันเขานำอาหารเข้าไปถวายกษัตริย์
He puhi haka 'ou te 'umu e te tu'ura; he tini te ra'ā; he haka uru haka 'ou i te 'umu ki te 'ariki.
กษัตริย์เสวย
He kai te 'ariki.
ยามอาทิตย์อัสดง ดวงอาทิตย์เป็นสีแดง
He ahi-ahi, ku mea-mea 'ā te ra'ā.
กษัตริย์เสด็จออกไปข้างนอก ที่ทางเข้าเรือน
He e'a te 'ariki ki haho ki te haha o te hare.
พระองค์ประทับนั่งข้างนอกและเห็นหญิงสาวงามสามคน
He noho o haho, he u'i atu ko te uka e toru, uka riva.
พวกนางมาจากมุมของอาฮูที่ฮังกาโปอูกูรา
He oho mai mai te tara o te ahu o Haŋa Poukura.
กษัตริย์เห็นว่าพวกนางไม่ได้สวมเสื้อผ้า
He u'i atu te 'ariki, 'ina he kahu.
พวกนางเข้ามาใกล้จนอยู่ตรงหน้ากษัตริย์
He oho mai, he tu'u mai ki mu'a ki te 'aro o te 'ariki.
กษัตริย์ทักทาย: ยินดีต้อนรับ สหายทั้งหลาย ผู้งดงามและมีใจบริสุทธิ์!
He 'aroha te 'ariki: "¡Koho mai kōrua ko ŋā kope, ka ma'itaki kōrua ŋā kope!".
หญิงสาวงามตอบ: เช่นเดียวกันแด่กษัตริย์
He haka hoki mai te uka riva: Ko te 'ariki 'ana.
ตูอูโกอีฮูตรัสว่า: พวกเจ้าจะไปที่ใดหรือ สหายทั้งหลาย?
He kī Tu'u Ko Ihu: ¿Ki hē kōrua ko ŋā kope?.
หญิงงามตอบว่า: มาหาท่าน โอ้ กษัตริย์!
He kī mai te uka riva: "¡Ki a koe nei e te 'ariki ē!".
กษัตริย์ถาม: พวกเจ้าชื่ออะไร?
He 'ui atu te 'ariki: ¿Ko ai to kōrua 'īŋoa?.
หญิงงามผู้พี่คนโตตอบ: ข้าคือปาอา-ปาอาฮีโร
He kī mai te uka riva 'atariki: Au ko Pa'a-pa'a Hiro.
คนที่สอง: ปาอา-ปาอากีรังกี
Te rua: Pa'a-pa'a Kiraŋi.
หญิงสาวคนที่สาม: โตโอตาเฮตูรูไมเตรังกี
Te toru uka: Ko To'o Tahe Turu mai te Raŋi.
พวกนางหายลับขึ้นไปในอากาศ
He ŋaro, a to-toru uka a ruŋa i ŋaro ai.
ราตรีมาเยือน กษัตริย์เข้าบรรทม
He pō; he moe te 'ariki.
ยามเที่ยงวัน กษัตริย์ทรงได้ยินว่ามีพิธีเลี้ยงอาหารที่อากาฮังกา
He 'ōtea; he haka roŋo te 'ariki, ku puhi 'ana te 'umu o 'Akahaŋa.
กษัตริย์เสด็จไปจนถึงอากาฮังกา
He oho te 'ariki, he tu'u ki 'Akahaŋa.
พระองค์นำหินร้อนออกจากหลุมเตา หยิบไม้ฟืนแล้วโยนไปไว้ข้างหนึ่ง
He uru te 'umu, he ketu i te tū-tuma, he hoa ki te tapa.
กษัตริย์ตะโกนบอกผู้คน: สิ่งเหล่านี้ต้องไปกับข้า เอาน้ำราดลงไป!
He raŋi te 'ariki ki te taŋata: ¡Ka oho te me'e era ka pū-pū [txt: pūpú "rociar" - should this be rū-rū, or pī-pī?] hai vai!.
ไฟดับลง กษัตริย์นำฟืนที่ตั้งใจไว้ใช้กับหลุมเตาอาหารขึ้นแบกบนบ่า แล้วเสด็จไปยังฮังกาโปอูกูรา
He mate te ahi, he to'o mai te 'ariki i te tū-tuma kā ki te 'umu, he 'amo ki te ŋao, he oho ki Haŋa Poukura.
ยามเย็น กษัตริย์เสด็จจากฮังกาโปอูกูราไปยังโตเรตาฮูนา
'I te pō he oho te 'ariki mai Haŋa Poukura ki Tore Tahuna.
พระองค์เสด็จเข้าเรือนและเข้าบรรทม ยามเที่ยงวัน พระองค์หยิบ kautoki (สิ่วหิน) ขึ้นมาถือไว้ในมือ พระองค์หยิบไม้โตโรมีโรขึ้นมาแล้วสลักดวงตา สลักจมูก สลักหู สลักลำคอ สลักลำตัว สลักมือ สลักท้อง สลักซี่โครง สลักต้นขา สลักไหล่ สลักเข่า สลักส้นเท้า และสลักเท้า
He o'o ki roto ki te hare, he moe; he 'ōtea; he to'o te kautoki, he ma'u ki te rima, he to'o mai i te toromiro he tarai i te mata, he tarai i te ihu, he tarai i te tariŋa, he tarai i te ŋao, he tarai i te uma, he tarai i te rima, he tarai i te kōpū, he tarai i te kava-kava, he tarai i te hūhā, he tarai i te papakona, he tarai i te taki 'eve, he tarai i te uho 'eve, he tarai i te hoto, he tarai i te horeko, he tarai i te puku, he tarai i te va'e.
กษัตริย์เห็นว่าโมอายองค์แรกคือฮีตีราอู โมอายกาวา-กาวา
He u'i te 'ariki, ko Hitirau te mōai ra'e, mōai kava-kava.
พระองค์สร้างอีกองค์หนึ่ง: นูโกเตมังโก โมอายกาวา-กาวา
He aŋa haka 'ou: ko Nuko te Maŋō, mōai kava-kava.
พระองค์สร้างอีกองค์หนึ่ง: ปาอา-ปาอาฮีโร
He aŋa haka 'ou: ko Pa'a-pa'a Hiro.
พระองค์สลักอีกองค์หนึ่ง: ปาอา-ปาอากีรังกี
He tarai haka 'ou: Pa'a-pa'a Kiraŋi.
พระองค์สลักโมอายอีกองค์หนึ่ง: โตโอตาเฮตูอูไมเตรังกี
He tarai haka 'ou i te mōai: To'o Tahe Tu'u mai te Raŋi.
กษัตริย์นำด้ายที่ทำจากเปลือกมาฮูเตมาถักเป็นเกลียว แล้วร้อยผ่านใต้รักแร้ทั้งสองข้างของโมอาย
He to'o mai te 'ariki i te hau, hau mahute, he hiro, he haka uru a roto a te ha'iŋa ararua o te mōai.
พระองค์ปล่อยให้โมอายห้อยอยู่บนเส้นด้าย
He tau i te mōai, he haka re-reva.
พระองค์นำด้ายมาเพิ่ม ผูกเส้นหนึ่งไว้ที่ลำคอของโมอาย และอีกเส้นหนึ่งไว้ที่เท้า
He to'o haka 'ou mai i te hau; he here e tahi hau ki te ŋao o te mōai, e tahi hau ki te va'e.
โมอายห้อยตรงเรียงเป็นแถว เมื่อใช้มือดึงเชือก โมอายก็เดินได้
He papa, he haka uŋa; he haro mai e tahi potu o te hau, he ma'u ki te rima, he haka ha'ere i te mōai.
เรือนหลังนั้นได้รับการตั้งชื่อว่า เรือนแห่งการทำให้โมอายเดิน
He nape te 'īŋoa o te hare: Ko te hare haka ha'ere mōai.
ผู้คนมาดูแล้วก็บอกต่อกันไป ว่าโมอายกำลังเดินอยู่ในเรือนของกษัตริย์ตูอูโกอีฮู
He oho mai te taŋata, he 'a'amu ki tētahi taŋata; ku ha'ere 'ā te mōai 'i roto i te hare o te 'ariki o Tu'u Ko Ihu.

การสิ้นพระชนม์ของกษัตริย์โฮตูมาตูอา

บันทึกโดยเซบาสเตียน เอ็งเลิร์ท
ตรวจแก้และพิมพ์เป็นภาษาราปานุยโดยเปาลุส คีฟีต ในปี 2008
แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยมาร์คัส เอเดนสกี ในปี 2013

ภาษาไทย
Rapa Nui
กษัตริย์โฮตูมาตูอาประทับอยู่ที่อากาฮังกา ที่ซึ่งทุกคนทำงานกับน้ำ
He noho te 'ariki tama'aroa ko Hotu Matu'a 'i 'Akahaŋa, ananake te mahiŋo e aŋa i te vai.
บุตรชายคนแรกของโฮตูมาตูอาคือตูอูมาเฮเก บุตรคนที่สองคือมีรูเตมาตานุย บุตรคนที่สามคือตูอูเตมาตานุย และบุตรคนที่สี่คือโฮตูอีตีเตมาตาอีตี
Te poki ra'e 'a Hotu Matu'a ko Tu'u Maheke, te rua poki ko Miru te Matanui, te toru poki ko Tu'u te Matanui, te hā poki ko Hotu 'Iti te Mata'iti.
กษัตริย์ทรงชราลงแล้ว พระองค์จึงขึ้นไปประทับบนภูเขาไฟ
Ku korohu'a 'ā te 'ariki, he iri ki te rano, he noho 'i te rano.
เรือนนั้นมีชื่อว่า เตวาเรเตเรอีงกาตากี
Te 'īŋoa o te hare ko Te Vare te Reiŋataki.
He to'o mai i te mā'ea ha-hati, he hono i te mā'ea ha-hati, he kī te 'ariki: "Ko te mā'ea hono 'a Hotu Matu'a"
นี่คือภารกิจสุดท้ายของพระองค์1 กษัตริย์ทรงเจ็บปวด
Aŋa mauŋa. He mamae te 'ariki.
ผู้คนพากันมา ตอนแรกนับร้อย แล้วก็นับพัน
He oho mai te mahiŋo, ka rau, ka rau, ka pīere, ka pīere.
กษัตริย์ตรัสกับบุตรทั้งหลายว่า: เข้ามาใกล้ ๆ เถิด ข้ากำลังจะตาย
He kī te 'ariki ki tā'ana ŋā poki: Ka oho mai kōrua ananake, he mate au.
บุตรทั้งหลายเข้ามาใกล้ มาถึงโฮตูมาตูอาและทำความเคารพ
He oho mai te ŋā poki, he tu'u ki a Hotu Matu'a, he 'aroha.
กษัตริย์ตรัสว่า: เจ้าเป็นใคร?
He kī te 'ariki: ¿Ko ai koe?.
บุตรคนโตตอบว่า: ข้าเอง ตูอูมาเฮเก
He kī te poki 'atariki: Ko au nei, ko Tu'u Maheke.
กษัตริย์ตรัสว่า: จะไม่มีสิ่งใดกล้ำกรายเจ้าได้ บุตรหัวปีของข้า! ทรายที่อานาเกนา ในแผ่นดินของเจ้า มีมากมาย หมัดในแผ่นดินของเจ้าก็มีมากมาย2
He kī te 'ariki: ¡'Ina koe e ko rava'a, e te 'atariki ē! 'One nui 'i 'Anakena, 'i tō'ou kāiŋa, kō'ura nui 'i tō'ou kāiŋa.
บุตรหัวปีออกจากเรือน บุตรคนที่สอง มีรูเตมาตานุย เข้ามาและทำความเคารพ
He e'a te poki 'atariki ki haho, he uru te rua poki, ko Miru te Matanui, he 'aroha.
กษัตริย์ตรัสว่า: เจ้าเป็นใคร?
He kī te 'ariki: ¿Ko ai koe?.
เขากล่าวว่า: ข้าเอง มีรูเตมาตานุย บุตรของโฮตูมาตูอา
He kī: "Ko au nei, ko Miru te Matanui 'a Hotu Matu'a".
กษัตริย์ตรัสว่า: จะไม่มีสิ่งใดกล้ำกรายเจ้าได้ เพื่อให้เจ้าดูแลผู้คนของเจ้าได้
He kī te 'ariki: 'Ina koe e ko rava'a, mo rō'ou o tō'ou mahiŋo.
บุตรคนที่สองออกจากเรือน
He e'a ki haho te rua poki.
บุตรคนที่สาม ตูอูเตมาตานุย เข้ามาและทำความเคารพ
He uru te toru poki, ko Tu'u te Matanui, he 'aroha.
กษัตริย์ตรัสว่า: เจ้าเป็นใคร?
He kī te 'ariki: ¿Ko ai koe?.
เขากล่าวว่า: ข้าเอง ตูอูเตมาตานุย บุตรของโฮตูมาตูอา
He kī: Ko au nei, ko Tu'u te Matanui 'a Hotu Matu'a.
กษัตริย์ตรัสว่า: จะไม่มีสิ่งใดกล้ำกรายเจ้าได้ ก้อนกรวดที่ฮังกาเตเปามีมากมาย เปลือกหอยที่เตฮูเอก็มีมากมาย
He kī mai te 'ariki: 'Ina koe e ko rava'a, kī-kiri nui 'i Haŋa Tepau, pipi nui 'i Te Hue.
บุตรออกจากเรือน
He e'a te poki.
บุตรคนสุดท้อง โฮตูอีตีเตมาตาอีตี เข้ามาและทำความเคารพ
He uru te haŋupotu ko Hotu 'Iti te Mata'iti, he 'aroha.
กษัตริย์ถาม: เจ้าเป็นใคร?
He 'ui mai te 'ariki: ¿Ko ai koe?.
เขากล่าวว่า: ข้าเอง โฮตูอีตีเตมาตาอีตี บุตรของโฮตูมาตูอา
He kī atu: Ko au, ko Hotu 'Iti te Mata'iti 'a Hotu Matu'a.
กษัตริย์โอบกอดเขาและจุมพิตที่คางทั้งสองข้าง
He teki, he hoŋi i te kukumu, ararua pā'iŋa.
กษัตริย์ทรงรู้ว่าเขาเป็นบุตรที่ดี เป็นบุตรที่แข็งแกร่ง
He aŋi-aŋi e te 'ariki poki riva-riva, poki hio-hio.
กษัตริย์ตรัสว่า: จะไม่มีสิ่งใดกล้ำกรายเจ้าได้ โฮตูอีตีที่รัก เตมาตาอีตีที่รัก บุตรของโฮตูมาตูอา! มี niuhi tapaka'i อยู่ที่โมตูโตเรโมในฮีวา และในแผ่นดินของเจ้า!3
He kī te 'ariki: "¡'Ina koe e ko rava'a e Hotu 'Iti ē, e te Mata'iti 'a Hotu Matu'a ē! He niuhi tapaka'i 'i Motu Tōremo Hiva 'i to'u kāiŋa".
กษัตริย์ตรัสว่า: นั่งลงตรงนี้เถิด บุตรทั้งหลายของข้า ข้างศีรษะของข้า ข้างเท้าของข้า และข้างกายของข้า
He kī te 'ariki: Ka no-noho mai kōrua tā'aku ŋā poki, 'i tō'oku pu'oko, 'i tō'oku va'e, 'i te kao-kao.
พวกเขานั่งลง
He no-noho.
กษัตริย์ตรัสกับบุตรบุญธรรมคนหนึ่งว่า: จงไปที่ฮัวเรวาเพื่อตักน้ำครั้งสุดท้ายที่ข้าจะได้ดื่ม เมื่อข้าดื่มน้ำนี้ ข้าจะตาย
He kī te 'ariki ki tā'ana mā'aŋa hāŋai tama'aroa: Ka oho koe ki Huareva4 ki te vai mouŋa mā'aku mo unu. Ana unu au i te vai era, he mate au.
เขาไปตักน้ำแล้วนำกลับมา เข้ามาในเรือนและวางน้ำไว้
He oho, he to'o i te vai, he 'u-'utu i te vai, he ma'u, he oho ki roto ki te hare, he haka rere i te vai.
กษัตริย์โฮตูมาตูอาตรัสว่า: ช่วยข้าดื่มที!
He kī te 'ariki o Hotu Matu'a: ¡Ka haka unu mai!.
เมื่อพวกเขาช่วยให้พระองค์ดื่ม พระองค์ก็กลืนน้ำลงสู่ท้อง
I haka unu era, he horo i te vai ki roto ki te manava.
กษัตริย์ตรัสอีกครั้ง: จงเงี่ยหูฟังวาจาสุดท้ายของข้า ข้าจะตะโกนไปยังฮีวา ไปยังมาตุภูมิของเราและกษัตริย์ของที่นั่น
He kī haka 'ou te 'ariki: Ka haka roŋo mai to kōrua tariŋa ki tā'aku vānaŋa mouŋa; he raŋi au ki Hiva, ki te kāiŋa, ki te 'ariki.
บุตรทั้งหลายบอกกล่าวแก่ทุกคน
He kī te ŋā poki ki te mahiŋo ananake.
กษัตริย์ตะโกนไปยังฮีวา: โอ้ กูอีฮีและกูอาฮา! จงขับขานให้ข้าฟังผ่านเสียงไก่ขันแห่งอารีอังเก!
He raŋi te 'ariki ki Hiva: ¡E Kuihi, e Kuaha! ¡Ka haka 'o'oa 'iti-'iti mai koe i te re'o o te moa o Ariaŋe!.
ไก่ขัน เสียงไก่ขันจากฮีวามาถึงแผ่นดินนี้: 'O'oa take heu-heu
He 'o'oa mai te moa, mai Hiva, ka tu'u rō mai te re'o o te moa ki te kāiŋa nei: 'O'oa take heu-heu.
กษัตริย์สิ้นพระชนม์
He mate te 'ariki.
นี่คือวาจาสุดท้ายของกษัตริย์โฮตูมาตูอา
Vānaŋa mouŋa o te 'ariki o Hotu Matu'a.

1) ต้นฉบับเขียนว่า mauŋa (เนินเขา/ภูเขา/ภูเขาไฟ) แต่น่าจะเป็น mouŋa (สุดท้าย) มากกว่า

2) “หมัด” ในที่นี้เป็นการเปรียบเปรย ในความหมายเดียวกับ "kō'ura tere henua" (หมัดที่เดินบนผืนดิน) ซึ่งหมายถึงพวกเรามนุษย์ที่เดินอยู่บนโลก กษัตริย์โฮตูมาตูอาหมายความว่า ผู้คนของตูอูมาเฮเกจะมีจำนวนมากมายเท่าเม็ดทรายที่อานาเกนา

3) niuhi คือปลาชนิดหนึ่งที่กล้าหาญผิดธรรมดา ส่วนความหมายของคำว่า tapaka'i ไม่เป็นที่ทราบ ดูเหมือนว่ากษัตริย์เปรียบบุตรคนสุดท้องกับปลาผู้กล้าหาญนี้ โดยกล่าวว่าปลาเหล่านี้อยู่ในส่วนของราปานุยที่เรียกว่าโฮตูอีตี ซึ่งเป็นดินแดนที่มอบให้บุตรผู้มีชื่อเดียวกันนี้

4) ฮัวเรวา คือสถานที่ระหว่างอากาฮังกาและไวฮู ที่มีการขุดบ่อน้ำไว้

กษัตริย์ตังการัวจากฮีวาที่มาถึงราปานุยในร่างแมวน้ำ และฮีโรพี่น้องของเขา

บันทึกโดยฟริตซ์ เฟลเบอร์ไมเออร์
ตรวจแก้และพิมพ์เป็นภาษาราปานุยโดยเปาลุส คีฟีต ในปี 2008
แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยมาร์คัส เอเดนสกี ในปี 2013

ตังการัวเป็นตัวละครที่ปรากฏในหลายวัฒนธรรมโพลินีเซีย ในตำนานราปานุย เขาปรากฏเป็นกษัตริย์จากฮีวาที่มาถึงแผ่นดินราปานุยในร่างของแมวน้ำ เขามีพี่น้องชื่อฮีโร และพี่น้องทั้งสองต่างมีพลังวิเศษอันแรงกล้า

ภาษาไทย
Rapa Nui
กษัตริย์ตังการัวและฮีโรผู้เป็นพี่น้องอาศัยอยู่ในฮีวา
'I Hiva te nohoŋa o te 'ariki ko Taŋaroa rāua tō'ona taina ko Hiro.
พี่น้องทั้งสองมีมานา
Ararua taina e ai rō 'ā te mana.
ตังการัวมีเครื่องปลอมตัวที่ทำจากเกล็ดปลา กะโหลกเต่า และหนังแมวน้ำ
A Taŋaroa e ai rō 'ā te nua 'ūnahi ika, pakahera honu, e kiri pakia.
ฮีโรสวมเครื่องปลอมตัวที่ทำจากขนนก
A Hiro he uru i te nua huru-huru manu.
พี่น้องทั้งสองต่อสู้กันอย่างดุเดือดทุกวัน
Ararua taina me'e haka kē te rava tātake, te mahana te mahana.
หากตังการัวชนะ ท้องทะเลจะปั่นป่วน
Ana rē Taŋaroa, he rake-rake te vaikava.
ท้องทะเลปั่นป่วน
He ketu te vaikava.
ฟ้าแลบแปลบปลาบ อสนีบาตคำรามกึกก้อง
He 'anapa te 'uira, he heruru te hatutiri.
พลังของตังการัวคือพลังแห่งมหาสมุทร
Te mana o Taŋaroa mo te vaikava.
หากฮีโรชนะ ท้องฟ้าจะแจ่มใส
Mo rē o Hiro, he ma'itaki te mahana.
พลังของฮีโรคือพลังแห่งแผ่นดิน
Te mana o Hiro mo ruŋa i te henua.
วันหนึ่ง ตังการัวกล่าวกับฮีโรว่า:
E tahi mahana he kī Taŋaroa ki a Hiro:
ข้าจะลงสู่มหาสมุทรในร่างปลาทูน่า ข้าจะไปยังแผ่นดินใหม่เพื่อปกครองในฐานะกษัตริย์
He uru au ki roto i te vaikava pa he kahi. He oho au ki te henua e tahi mo 'ariki.
พี่น้องของเขาตอบว่า:
He haka hoki atu te taina:
อย่าไปยังแผ่นดินที่ห่างไกลเลย มิฉะนั้นเจ้าจะตาย
'Ina koe ko oho ki te henua roa 'o mate rō.
ตังการัวกล่าวว่า: ไม่ ข้าจะไปถึงแผ่นดินนั้น และจะกลับมาภายในวันเดียวกันนั้นเอง หากพวกเขาไม่ชอบข้า
He kī Taŋaroa: 'Ina. E tu'u nō ki rā henua mo oho e hoki mai 'anīrā nei 'ā, ana ta'e haŋa mai ki a au.
ฮีโรโกรธเคือง และพี่น้องทั้งสองก็เริ่มต่อสู้กันอีกครั้ง
He riri Hiro, he rake-rake haka 'ou ararua taina.
ตังการัวเป็นฝ่ายชนะ
I a Taŋaroa i rē ai.
ตังการัวลงสู่น้ำและแปลงร่างเป็นปลาทูน่า
He uru Taŋaroa ki roto i te vai, he haka riro pa he kahi.
เขาว่ายมุ่งหน้าสู่สะดือโลก
He kau ki Te Pito o te Henua.
เขาว่ายมาถึงจุดหนึ่งแล้วแปลงร่างเป็นเต่า
E oho era i tano era te roa, he haka riro pa he honu.
เขาว่ายต่อไป และเมื่อมาถึงสะดือโลก เขาก็แปลงร่างเป็นแมวน้ำ
He kau haka 'ou, i tu'u era ki Te Pito o te Henua, he haka riro pa he pakia.
เขาเข้าใกล้โฮตูอีตีและเข้าไปใน (อ่าว) หน้าอาฮูตองการิกิ
He hāhine a Hotu 'Iti, he tomo a mu'a o te Ahu Toŋariki.
เมื่อเขาเข้ามา ผู้คนก็มาชุมนุมกันที่ริมทะเล
I tomo atu era, he oho mai te taŋata he taka-taka 'i te tapa o te vaikava.
มีการส่งข่าวไปถึงผู้คนแห่งตองการิกิและโปอิเก
He uŋa he hā'aki ki te taŋata o Toŋariki, o Pōike.
มีการส่งข่าวไปถึงผู้คนแห่งตองการิกิ และผู้คนแห่งโอรองโกก็ถูกเรียกมา
He uŋa he hā'aki ki te taŋata o Toŋariki, he ohu ki te taŋata o 'Ōroŋo.
ผู้คนแห่งตองการิกิกล่าวว่า:
He kī te taŋata o Toŋariki:
แมวน้ำตัวหนึ่งเข้ามาหน้าอาฮูตองการิกิ มันมีลำตัวของแมวน้ำ หางของแมวน้ำ ศีรษะของมนุษย์ และมือของมนุษย์
Ku tomo 'ā te pakia a mu'a i te ahu Toŋariki. Hakari pakia, hiku pakia, pū'oko taŋata, rima taŋata.
พวกเขาลากมันขึ้นฝั่งเพื่อฆ่า
He to-toi mai ki 'uta mo tiŋa'i.
แมวน้ำตะโกนว่า:
He raŋi mai te pakia:
ข้าไม่ใช่แมวน้ำ อย่าฆ่าข้า ข้าคือกษัตริย์นามว่าตังการัว
Ta'e au he pakia. 'Ina ko tiŋa'i mai. He 'ariki au ko Taŋaroa.
ผู้คนโห่ร้อง: นี่คือแมวน้ำที่มีเสียงของมนุษย์
He vo'u te karaŋa 'i te taŋata: Pakia re'o taŋata.
พวกเขาฆ่ามันด้วยก้อนหินแล้วลากเข้าไปในแผ่นดิน
He tiŋa'i hai mā'ea, he to-toi mai ki 'uta.
พวกเขาขุดเตาดินขนาดใหญ่
He keri te 'umu ko tetu.
พวกเขาเป่าลมจนเตาลุกโชน แล้วนำเนื้อแมวน้ำใส่ลงในหลุมเพื่อปรุงให้สุก
He puhi te 'umu, he tutu, he uru, he ta'o te kiko pakia.
เตาดินถูกกลบด้วยดิน
He tanu te 'umu hai 'ō'one.
พวกเขารออยู่นานก่อนจะเปิดเตาดิน
He tiaki ka roa te nohoŋa, he ma'oa te 'umu.
พวกเขาเห็นว่าเนื้อของแมวน้ำตัวนี้ยังดิบอยู่
He u'i, e ora nō 'ā te kiko o tou pakia era.
พวกเขานำมันไปยังอีกที่หนึ่งและเตรียมเตาดินขึ้นอีกครั้ง
He ma'u ki te kona kē, he ta'o haka 'ou.
เมื่อเปิดเตาดิน พวกเขาเห็นว่าเนื้อแทบจะยังดิบ มันไม่สุกเลย
I ma'oa era, he u'i, re'e-re'e 'ā te kiko. 'Ina kai 'ō'otu.
สถานที่นั้นได้ชื่อว่าเรเอ
He nape ko Re'e.
พวกเขานำมันไปยังอีกที่หนึ่งเพื่อปรุงในเตาดิน
He tari haka 'ou mo ta'o 'i roto i te 'umu.
พวกเขารอจนได้เวลา แล้วจึงเปิดเตาดิน
He tiaki ka tano rō, he ma'oa te 'umu.
พวกเขามองดูและเห็นว่ามันไม่สุก เนื้อยังดิบ มันไม่สุกเลย
He u'i, kai 'ō'otu, 'i-'ino te kiko, kai 'ō'otu.
สถานที่ที่เตรียมเตาดินนั้นได้ชื่อว่าอี-อี
He nape ko 'Ī-'ī te kona ta'o 'umu.
พวกเขาเข้าใจว่าตนได้ทำผิดพลาดไปแล้ว
He aŋi-aŋi pē nei ē: ku hape 'ā rāua.
พวกเขากล่าวว่า:
He kī te taŋata:
บัดนี้กระจ่างแล้วจริง ๆ เขาคือกษัตริย์ เขาคือตังการัว ไม่ใช่แมวน้ำ เนื้อจึงไม่สุก
He aŋi mau 'ā pē nei ē: he 'ariki. Ko Taŋaroa, ta'e he pakia; te kiko kai 'ō'otu.
เมื่อตังการัวไม่ได้กลับไปถึงฮีวาอีก ฮีโรจึงมาที่นี่เพื่อตามหาตังการัว
I ta'e tu'u haka 'ou era Taŋaroa ki Hiva, he oho mai Hiro kimi i a Taŋaroa.
ด้วยขาที่ยาวของเขา เขามาถึงสะดือโลกได้ด้วยการก้าวเพียงเจ็ดก้าว
'I te va'e ro-roa, e hitu nō rao haŋa i tu'u rō mai ai ki Te Pito o te Henua.
เมื่อมาถึงแผ่นดินนี้ เขาตะโกนว่า:
I tu'u era ki te henua nei, he ohu:
ตังการัว พี่น้องของข้าอยู่ที่ไหน?
¿'I hē tō'oku taina ko Taŋaroa?
ชายแห่งตองการิกิ โปอิเก และโอรองโกพากันหลบซ่อน
He kio te taŋata o Toŋariki, te taŋata o Pōike, te taŋata o 'Ōroŋo.
เขาวางเท้าข้างหนึ่งลงบนแผ่นดิน
He rao e tahi va'e a ruŋa i te henua.
เขากำลังจะจากสะดือโลกไป
He oho rō 'ai mai Te Pito o te Henua.
เขาตัวใหญ่เสียจนเมื่อวางเท้าลงบนพื้น ศีรษะของเขาก็บดบังดวงอาทิตย์
He taŋata nui-nui, te va'e 'i ruŋa i te henua 'ā, te pū'oko ku poā 'ā ki te raŋi.
เขาตามหาพี่น้องของตน แล้วจากไปและไม่เคยกลับมาอีกเลย
He kimi he oho i te tō'ona taina, kai reva-reva haka 'ou mai.

มาเกมาเกสร้างมนุษย์

บันทึกโดยเซบาสเตียน เอ็งเลิร์ท
เล่าโดยอาร์ตูโร เตอาโอ โตรี
แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยมาร์คัส เอเดนสกี ในปี 2014

นี่คือตำนานว่าเทพมาเกมาเกสร้างมนุษย์ขึ้นมาได้อย่างไร

ภาษาไทย
Rapa Nui
มาเกมาเกอยู่ตามลำพัง ซึ่งไม่ใช่สิ่งที่ดี
He noho Make-Make hokotahi nō, 'ina kai riva.
เขาหยิบภาชนะใส่น้ำขึ้นมาแล้วมองลงไปข้างใน
He to'o mai i te kaha vai, he u'i a roto a te kaha vai.
เงาของมาเกมาเกปรากฏลงในน้ำ
He o'o te kohu o Make-Make ki roto ki te vai.
มาเกมาเกเห็นว่าเงาของใบหน้าตนปรากฏลงในน้ำ
He u'i Make-Make ko tō'ona kohu 'āriŋa ku o'o 'ā ki roto ki te vai.
มาเกมาเกทักทายและกล่าวกับเงาของตนว่า: "สวัสดี สหาย! เจ้าช่างงดงามนัก เหมือนข้าไม่มีผิด"
He kī Make-Make, he 'aroha ki tō'ona kohu: "¡'Auē repa hē! Ka ma'itaki koe ki a au".
นกตัวหนึ่งเกาะลงบนไหล่ขวาของมาเกมาเก
He papakina mai te manu ki te hoto mata'u o Make-Make. He veveri Make-Make, he u'i me'e ŋutu me'e karā, me'e huru-huru.
มาเกมาเกตกใจ และเห็นว่ามันเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีจะงอยปาก ปีก และขนนก
He veveri Make-Make, he u'i me'e ŋutu me'e karā, me'e huru-huru.
มาเกมาเกรวมนกเข้ากับเงา แล้วปล่อยมันไป
He to'o mai e Make-Make, he haka piri, he haka rere.
มาเกมาเกนั่งลงและครุ่นคิดถึงการสร้างมนุษย์ ให้มนุษย์มีรูปลักษณ์เหมือนตน ให้มีเสียง และให้พูดได้
He noho, he mana'u Make-Make mo aŋa i te taŋata, mo tu'u pē ia, mo rere mai o te re'o, mo vāna-vanaŋa.
มาเกมาเกทำให้ก้อนหินปฏิสนธิ แต่ผลที่ได้ไม่ดี มันล้มเหลว
He tuki Make-Make ki roto ki te mā'ea: 'ina kai riva-riva; iho-iho kiko mea, me'e rake-rake.
เขาทำให้ปฏิสนธิอีกครั้ง คราวนี้คือน้ำ ผลที่ได้คือปลาปาโรโก
He tuki haka 'ou ki roto ki te vai; i ava, i pāro-paroko.
เขาทำให้ปฏิสนธิอีกครั้ง คราวนี้คือผืนดิน มนุษย์จึงถือกำเนิดขึ้น
He tuki haka 'ou Make-Make ki te 'ō'one rapo; he poreko mai te taŋata.
มาเกมาเกเห็นว่าผลที่ได้นั้นดี
He u'i Make-Make ku riva-riva 'ā.
มาเกมาเกพินิจดูใกล้ ๆ และตระหนักว่าผลที่ได้ยังไม่เพียงพอ เพราะมนุษย์ผู้นั้นอยู่ตามลำพัง
He u'i haka 'ou Make-Make kai riva-riva i horeko.
เขาให้มนุษย์นอนหลับในเรือนของตน
He haka ha'uru i te taŋata 'i roto i te hare.
ขณะที่มนุษย์หลับอยู่ เทพมาเกมาเกก็มาและทำให้ซี่โครงด้านซ้ายปฏิสนธิ
Ki ha'uru he oho atu te 'Atua a Make-Make, he tuki ki roto ki te kava-kava maui.
ผู้หญิงจึงถือกำเนิดขึ้น
He poreko mai te vi'e.
มาเกมาเกกล่าวว่า: "¡Vivina, vivina, haka piro e ahu ē!"
He kī a Make-Make: "¡Vivina, vivina, haka piro e ahu ē!".