Gdy rosyjski admirał Otto von Kotzebüe odwiedził Wyspę Wielkanocną w 1816 roku, spodziewał się ciepłego przyjęcia, jakie 30 lat wcześniej spotkało La Pérouse’a. Przyjęto go jednak wrogo i zdołał wysadzić na krótko zaledwie kilka osób na plaży Anakena.
Dziennik admirała Ottona von Kotzebüe z wizyty na Wyspie Wielkanocnej w 1816 roku
Autor: Otto von Kotzebüe
Komentarze: Marcus Edensky
8 marca o trzeciej nad ranem zbliżyliśmy się do tej wyspy na odległość piętnastu mil, a o świcie ujrzeliśmy ją wyraźnie przed sobą.
Budowa czółen, których widzieliśmy kilka, a z których każde mieści tylko dwie osoby, dokładnie odpowiada tym, o których wspomina La Pérouse; mają od pięciu do sześciu stóp długości i około stopy szerokości, są zrobione z wąskich, połączonych ze sobą desek i zaopatrzone po obu stronach w pływaki boczne.
Ponieważ dno w Zatoce Cooka jest w wielu miejscach bardzo złe, wysłałem porucznika Szyszmariowa, by za pomocą ołowianki znalazł dogodniejsze miejsce do kotwiczenia, a w tym czasie trzymałem Rurika pod żaglami.
Na sygnał z naszej łodzi, że znaleziono dobre miejsce do kotwiczenia, zrobiłem kilka zwrotów, by dotrzeć do tego punktu, i rzuciłem kotwicę na głębokości dwudziestu dwóch sążni, na drobnym piaszczystym dnie.
Moim pierwszym zajęciem było odszukanie wielkich i niezwykłych posągów na plaży, które widzieli tu Cook i La Pérouse; mimo wszelkich poszukiwań znalazłem jednak jedynie stos połamanych kamieni, leżący obok nienaruszonego cokołu; po wszystkich pozostałych nie został ślad1.
Gdy w pełni się przekonałem, że wyspiarze nie pozwolą nam wejść w głąb swego kraju, próbowaliśmy wycofać się do łodzi, które zresztą nie były bezpieczne w przyboju; lecz nawet wtedy musieliśmy bronić się przed ich natręctwem kilkoma strzałami z muszkietów i dopiero gdy usłyszeli świst kul koło uszu, zostawili nas w spokoju. Daliśmy im jeszcze trochę żelaza, a potem pospieszyliśmy z powrotem na Rurika, gdyż pobyt w takich okolicznościach byłby jedynie stratą czasu, a każda godzina była dla mnie cenna.
1) Moai zostały przysypane piaskiem.
Mieszkańcy wydają się wszyscy średniego wzrostu, lecz dobrze zbudowani; przeważnie miedzianej barwy, a tylko bardzo nieliczni są w miarę biali.
1) Morwa papierowa, łac. Broussonetia papyrifera, miejscowa nazwa Mahute.
2) Niewiele lat wcześniej kobiety chodziły z odsłoniętymi piersiami, co widać na rysunkach z wizyty La Pérouse’a w 1786 roku (30 lat wcześniej). To, że kobiety się zakrywały, sugeruje, że w ostatnich latach przybysze z zewnątrz gwałcili je lub porywali w niewolę.
Przekażę teraz czytelnikowi pewną wiadomość, która tłumaczy wrogie zachowanie wyspiarzy, a którą otrzymałem później na Wyspach Sandwich od Alexandra Adamsa.
Walka była podobno krwawa, gdyż dzielni wyspiarze bronili się nieustraszenie; musieli jednak ulec straszliwej broni Europejczyków, a dwunastu mężczyzn i dziesięć kobiet wpadło w bezlitosne ręce Amerykanów.
W końcu kapitan zostawił mężczyzn ich losowi, a kobiety zawiózł na Massafuero; podobno później wielokrotnie próbował porwać kolejnych ludzi z Wyspy Wielkanocnej.