Znane postacie

Poznaj postacie historyczne i współczesne osoby związane z Wyspą Wielkanocną.

Don Felipe González

Hiszpański żeglarz Don Felipe González dowodził okrętem San Lorenzo i fregatą Santa Rosalia, gdy w 1770 roku dotarły one do Rapa Nui. Była to druga wizyta Europejczyków na wyspie.

Zajął wyspę w imieniu hiszpańskiego króla San Carlos (Karola). Na kilku starych mapach wyspa figuruje pod nazwą Isla de San Carlos.

Więcej przeczytasz w dziennikach okrętowych z wyprawy Don Felipe Gonzáleza na Wyspę Wielkanocną.

↑

Edward Davis

Kapitan Edward Davis (lub David) był angielskim bukanierem, czyli piratem, i być może jako pierwszy odkrył Rapa Nui. Jego załoga dostrzegła wyspę z pokładu statku Bachelor's Delight w 1687 roku, choć nigdy na niej nie wylądowała. Kapitan Davis i kronikarz wyprawy Lionel Wafer opisywali niską, piaszczystą wyspę. Na Rapa Nui praktycznie nie ma piasku, ale z daleka, latem, wyspa może wyglądać na piaszczystą z powodu wyschniętej trawy.

Pierwszy i drugi europejski żeglarz, którzy zeszli na ląd na Rapa Nui (Jacob Roggeveen i Don Felipe González), odnaleźli wyspę według wskazówek Edwarda Davisa, o czym można przeczytać w ich dziennikach okrętowych. Obaj nazywali wyspę Ziemią Davida/Davisa lub Wyspą Davida/Davisa. Trzeci przybysz, kapitan James Cook, nazywał ją zarówno Wyspą Wielkanocną, jak i Ziemią Davisa.

↑

Eugenio Eyraud

Eugenio Eyraud był pierwszym cudzoziemcem, który zamieszkał wśród Rapanui. Urodził się we Francji (w Saint-Bonnet) w 1820 roku. Gdy miał 9 lat, zmarł jego ojciec, a matka musiała z wielkim poświęceniem wychować sześcioro dzieci. Od najstarszego brata Eugenio nauczył się zawodu mechanika i ślusarza. Później poznał pewnego Argentyńczyka, który zaproponował mu pracę w swojej firmie. Eugenio pożegnał się z matką i obiecał jej, że wkrótce wróci z pieniędzmi, by pomóc rodzinie.

Gdy w 1848 roku dotarł do Buenos Aires, okazało się, że żadnej pracy nie ma, i musiał zarabiać na życie jako kelner w hotelu, dopóki nie mógł wyjechać do Chile. W Copiapó otworzył warsztat, a dzięki swojej rzetelności i uczciwości szybko zyskał klientów i doskonałą pozycję materialną. W 1854 roku spotkał dwóch księży mówiących po francusku; zaprosił ich do siebie i dowiedział się od nich, że w Polinezji działają misje. Wtedy poczuł Boże powołanie, by wesprzeć tę misję. Sprzedał warsztat i wyjechał do Valparaíso, by przygotować się do kapłaństwa. Wiedział jednak, że jego rodzina we Francji ma poważne kłopoty finansowe, więc musiał tam pojechać, by dotrzymać obietnicy pomocy bliskim. Osiem lat później (w 1862 roku), po rozwiązaniu problemów finansowych rodziny, Eugenio Eyraud wrócił do Valparaíso. Tam dowiedział się o występkach, jakich handlarze niewolników i ich statki dopuszczali się na Wyspie Wielkanocnej. Wtedy z głębi serca postanowił pomóc nieszczęsnym wyspiarzom. Uzyskał pozwolenie na przerwanie nowicjatu, by osobiście sprawdzić, jakie jest prawdziwe położenie mieszkańców wyspy. W 1863 roku wyruszył na Tahiti.

Na Wyspę Wielkanocną dotarł 2 stycznia 1864 roku i spędził tam dziewięć miesięcy. Napisał obszerny list o swoich przeżyciach na Rapa Nui.

Po powrocie do Valparaíso dokończył nowicjat i złożył śluby zakonne. W 1865 roku wyruszył na Tahiti, a stamtąd z powrotem na Wyspę Wielkanocną, dokąd przybył wraz z ojcem Hipolitem Rousselem 23 marca 1866 roku. Przez dwa lata pracował nad tym, by nadać misji choćby skromny zewnętrzny kształt. Po ciężkich doświadczeniach pierwszego, dziewięciomiesięcznego pobytu na wyspie jego słabe zdrowie nie zdołało się już odbudować. Zmarł na gruźlicę 19 sierpnia 1868 roku, szczęśliwy, że wszyscy wyspiarze zostali ochrzczeni.

↑

Hotu Matu'a

Hotu Matu'a był pierwszym królem Wyspy Wielkanocnej i żył mniej więcej tysiąc lat temu.

Legendy mówią o jakimś chaosie, który zapanował w jego pierwotnej ojczyźnie – na wyspie Hiva. Arcykapłan króla Hotu Matu'a, Haumaka, ma we śnie wizję nietkniętej ziemi, a Hotu Matu'a postanawia wywędrować tam ze swoim ludem.

Po przybyciu na Rapa Nui król schodzi na ląd w zatoce Anakena, dlatego nazywa się ją także Haŋa Rau O Te 'Ariki – Zatoka Króla.

↑

Jacob Roggeveen

Jacob Roggeveen był pierwszym Europejczykiem, który odwiedził Wyspę Wielkanocną – w 1722 roku. Dotarł na wyspę w Niedzielę Wielkanocną, dlatego nazwał ją Wyspą Wielkanocną.

Więcej o wizycie na Wyspie Wielkanocnej w 1722 roku przeczytasz w dziennikach okrętowych z wyprawy Jacoba Roggeveena.

↑

James Cook

Kapitan James Cook dowodził trzecią europejską wyprawą, której uczestnicy postawili stopę na Rapa Nui. Przybyli w 1774 roku na dwóch statkach: Resolution i Adventure.

Więcej o wyprawie na Rapa Nui w 1774 roku przeczytasz w dzienniku Jamesa Cooka.

↑

Robert i Nancy Weberowie

Ta para amerykańskich językoznawców mieszka na Wyspie Wielkanocnej od lat 80. XX wieku i ma ogromne zasługi dla społeczności i kultury Rapa Nui. Oto niektóre z nich:

• Opracowanie standardu ortograficznego dla języka rapanui.
• Przygotowanie serii sześciu podręczników do nauki języka rapanui.
• Przekład Biblii na język rapanui. Projekt rozpoczął się w latach 90. i jest obecnie na ostatnim etapie.

Dubbing filmu Łukasz w języku rapanui

Po przetłumaczeniu Ewangelii według św. Łukasza Robert i Nancy Weberowie wpadli na pomysł, by zdubbingować w języku rapanui film Łukasz, ponieważ ten klasyk z lat 70. bardzo wiernie – niemal werset po wersecie – trzyma się tekstu ewangelii. Celem było wsparcie rewitalizacji języka rapanui. Pokazując, że język jest wystarczająco bogaty, by zrealizować taki projekt, Weberowie mieli nadzieję zmotywować Rapanui do doskonalenia własnej mowy. Przyświecały im też względy duchowe – chcieli, by Rapanui mogli usłyszeć przesłanie Biblii we własnym języku.

W październiku 2009 roku Nancy i Robert zaczęli tłumaczyć scenariusz tego filmu, trwającego aż 4 godziny i 20 minut. Pół roku później dołączyli do nich technicy Peter i Jamie Terrellowie z meksykańskiej organizacji Piedras Vivas, specjalizujący się w dubbingowaniu filmów na rdzenne języki mniejszości. Wiedząc, ile kosztuje dubbing w języku rapanui, Terrellowie pracowali jako wolontariusze, bez wynagrodzenia.

Cała praca była nieodpłatna. Mieliśmy same wydatki – mówi ze śmiechem Nancy. Płyty DVD z ostateczną wersją sprzedawano na miejscu po kosztach ich powielenia.

↑

Thor Heyerdahl

Thor Heyerdahl był norweskim podróżnikiem i badaczem, znanym między innymi z wypraw na Wyspę Wielkanocną w latach 1955–1956 i w 1986 roku. O swojej pierwszej wyprawie na Rapa Nui napisał książkę Aku-Aku, która trafiła do ogromnej rzeszy czytelników. W ten sposób wielu ludziom pokazał wyspę na mapie, bo w tamtych czasach była ona mało znana. Podczas obu wypraw on i jego zespół rozbili obóz na plaży Anakena. To tutaj tysiąc lat temu przybył pierwszy król Rapa Nui, Hotu Matu'a, Heyerdahl uznał więc, że właśnie na plaży Anakena można znaleźć wiele kluczy do rozwiązania niektórych zagadek Wyspy Wielkanocnej.

To Thor Heyerdahl zapoczątkował odbudowę obalonych posągów moai, stawiając w 1956 roku posąg na Ahu Ature Huke na plaży Anakena. Był też pierwszym, który w 1986 roku przeprowadził eksperymenty z transportem moai. Wierzył w teorię „chodzenia” przez kołysanie.

Teoria Thora Heyerdahla o zasiedleniu Polinezji ze wschodu

Wyprawa Kon-Tiki

Norweski badacz odbył kilka wypraw na wyspy Polinezji. Głównym celem było poszukiwanie dowodów na poparcie jego teorii, że Polinezję zasiedlono ze wschodu (z obszaru dzisiejszej Ameryki Łacińskiej), a nie z zachodu (z Azji Południowo-Wschodniej). Według tej teorii osadnicy, wypływając na Pacyfik z kontynentu latynoamerykańskiego, korzystali z Prądu Humboldta – prądu, który zaczyna się przy Antarktydzie, płynie wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Łacińskiej, a za Peru skręca w głąb Oceanu Spokojnego. Aby udowodnić światu nauki, że taka podróż jest możliwa, Heyerdahl zbudował tratwę i wraz z grupą odważnych śmiałków nieustraszenie wypłynął z Peru na Pacyfik. Ponieważ nie towarzyszył im żaden nowoczesny statek, w razie niebezpieczeństwa byliby zdani wyłącznie na siebie. Po kilku miesiącach na morzu z powodzeniem osiągnęli cel, gdy ich tratwa roztrzaskała się na rafach Polinezji Francuskiej. Podróż została sfilmowana, a w 1950 roku ukazał się z niej nagradzany film dokumentalny, noszący tę samą nazwę co tratwa: Kon-Tiki.

Dowody kontaktów między Polinezją a Ameryką Łacińską

Istnieje kilka powiązań między kontynentem latynoamerykańskim a Polinezją. Batat, występujący w całej Polinezji, nie jest rośliną azjatycką, lecz latynoamerykańską. W języku rapanui batat to kumara – dokładnie tak samo jak w języku keczua, rdzennym języku Peru, którym posługiwano się w imperium Inków.

Innym powiązaniem są znalezione na Rapa Nui kości kur, których DNA idealnie odpowiada kościom kur z południowego Chile, znoszących jaja o lekko niebieskim zabarwieniu.

Fałszywe posągi z Wyspy Wielkanocnej z wpływami inkaskimi

Na Wyspie Wielkanocnej Thor Heyerdahl kontynuował poszukiwania związków między dawną kulturą Rapa Nui a największą współistniejącą z nią cywilizacją latynoamerykańską – imperium Inków. Pokazywał Rapanui wizerunki sztuki inkaskiej i pytał, czy widzieli coś podobnego. Niektórzy Rapanui, rozumiejąc, że Thor Heyerdahl oddałby wszystko za taki posąg, twierdzili, że widzieli coś podobnego. Potem szli do domu, rzeźbili posąg podobny do tego z obrazka i zakopywali go na kilka dni w ziemi, by wyglądał na stary. Następnie zostawiali go w jaskini, do której prowadzili Heyerdahla, i sprzedawali mu go. Thor Heyerdahl przedstawiał później te posągi jako argumenty na poparcie swojej teorii.

Oczywiste pochodzenie z Azji Południowo-Wschodniej

Język, zwyczaje i wygląd Rapanui, podobnie jak wszystkich innych Polinezyjczyków, bez trudu można prześledzić aż do Azji Południowo-Wschodniej. Między rdzennymi mieszkańcami Ameryki Łacińskiej a Polinezyjczykami praktycznie nie ma podobieństw, co pokazuje, że Polinezję w rzeczywistości zasiedlono z zachodu.

Podsumowanie

Thor Heyerdahl cieszył się szacunkiem wyspiarzy za dobre maniery, a naukowców – za odwagę i znaczenie historyczne, ale jego teoria o zasiedleniu Polinezji z Ameryki Łacińskiej była błędna. Obecność batatów i kości chilijskich kur w Polinezji jest przede wszystkim świadectwem niezwykłych umiejętności nawigacyjnych dawnych Polinezyjczyków.

↑

William Mulloy

William Mulloy był amerykańskim archeologiem, który z wielką pasją odnawiał zabytki archeologiczne Rapa Nui. Odrestaurował następujące stanowiska:

↑