มิชชันนารีชาวฝรั่งเศสเอวเคนิโอ เอโรเป็นชาวต่างชาติคนแรกที่ใช้ชีวิตร่วมกับชาวราปานุย เขามาถึงในปี 1864 หนึ่งปีหลังการบุกจับทาสของชาวเปรูอันสร้างความหายนะ และได้เขียนจดหมายฉบับยาวเล่าถึงการพำนักบนเกาะอันห่างไกลแห่งนี้
ผู้เขียน: เอวเคนิโอ เอโร
แปลเป็นภาษาอังกฤษ: ดีนา ทริกกา และอังเฆลิกา อาลิสเตร์ ซี.
ความเห็นเพิ่มเติม: มาร์คัส เอเดนสกี
จดหมายของเอวเคนิโอ เอโร
การมาถึงเกาะอีสเตอร์
เป็นวันที่ยี่สิบสี่ของการเดินเรือ 2 มกราคม 1864 เมื่อพวกเรามาถึงเกาะอีสเตอร์ ซึ่งชาวเกาะเรียกว่าราปานุย กัปตันถามชาวพื้นเมืองที่อยู่บนเรือกับเราว่ารู้จักอ่าวอานาเกนาซึ่งเขาต้องการขึ้นฝั่งหรือไม่ หลังจากลังเลอยู่ครู่หนึ่งเพราะระยะทางไกล พวกเขาก็ร้องขึ้นว่า “นั่นไงอานาเกนา!”
ภูมิทัศน์ของเกาะนี้น่ารื่นรมย์ โดยเฉพาะเมื่อพ้นเนินเขาไปแล้ว เกาะอาจยาวยี่สิบห้ากิโลเมตรและกว้างสิบเจ็ดกิโลเมตร ชายฝั่งส่วนใหญ่เป็นหน้าผาสูงชัน และมีเพียงไม่กี่จุดที่เรือจะเข้าเทียบได้
ข้าพเจ้าปวดศีรษะอย่างรุนแรง จึงล้มตัวลงนอนบนเตียงเพื่อพักสักครู่
“ท่านจะส่งข้าพเจ้าขึ้นฝั่งที่ใด?” ข้าพเจ้าถามกัปตัน
ตอนนั้นใกล้ค่ำแล้ว ในที่สุดข้าพเจ้าก็หายใจได้โล่ง ข้าพเจ้ามีที่พักพิงแล้ว
จากนั้นพวกเราก็ตัดสินใจว่าข้าพเจ้าจะขึ้นฝั่งเพียงลำพัง และจะเดินทางทางบกไปยังอานาเกนาพร้อมกับปานา
การพบปะชาวพื้นเมืองครั้งแรก
ข้าพเจ้ากระโดดลงจากเรือบดทันที ถอนหญ้ามาหลายกำมือ และนำไปที่เรือด้วยตนเอง
แน่นอนว่าต้องให้อภัยดาเนียลที่หวาดกลัว ฝูงชนทั้งชาย หญิง และเด็ก ซึ่งอาจมีราวหนึ่งพันสองร้อยคน ดูไม่มีสิ่งใดที่ปลอดภัยเลย
ดาเนียลคาดว่าพวกเขามีท่าทีเป็นปฏิปักษ์ เพราะเขาไม่เห็นว่ามีผู้หญิงอยู่ในฝูงชนนั้น
ตกเป็นเชลย
ข้าพเจ้ามีเวลาสังเกตรายละเอียดเหล่านี้ แต่ยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่อยู่ในใจข้าพเจ้ามาตั้งแต่มาถึงเกาะ
หลังกินมันเทศแล้ว ก็มีปัญหาเรื่องการไปอานาเกนา เพราะทุกครั้งที่ข้าพเจ้ากับปานาพยายามหนี พวกเขาก็เอามือจับคอพวกเราไว้
การหลบหนี
ค่ำคืนใกล้เข้ามา และข้าพเจ้าไม่รู้จะทำอย่างไร เมื่อปานากลับมาพร้อมคนหลายคนที่ถือหอก
ยามรุ่งสาง พวกเราออกเดินและมาถึงอานาเกนา เรืออยู่ไกลออกไปกลางทะเลเปิด แล้วค่อย ๆ แล่นเข้ามาใกล้ทีละน้อย
ถูกเรือทิ้งไว้
สำหรับข้าพเจ้า นั่นเป็นช่วงเวลาแห่งความเศร้าอย่างสุดซึ้ง เมื่อพบว่าตนถูกทิ้งไว้บนเกาะนี้ โดยไร้สิ่งพึ่งพิงใด ๆ และไร้หนทางที่จะพูดเรื่องศาสนากับชาวพื้นเมืองผู้น่าสงสารเหล่านี้ บางทีอาจอีกนานแสนนาน
ข้าพเจ้ากำลังจมอยู่ในอารมณ์เช่นนี้ เมื่อปานามาพร้อมคนของเขาจำนวนหนึ่ง
บ้านของคานากา
นับเป็นครั้งแรกที่ข้าพเจ้าได้เข้าไปในกระท่อมของคานากา ข้าพเจ้าอยากบรรยายให้ท่านฟัง ซึ่งจะใช้เวลาไม่นาน
ท่านคงนึกไม่ออกว่าใต้หลังคาฟางนี้มีคานากาหลบอาศัยอยู่ได้มากเพียงใด! ข้างในร้อนอบอ้าวยิ่งนัก
ฉะนั้นพวกเขาจึงนอนเรียงตามแนวส่วนที่กว้าง เบียดกันเท่าที่จะทำได้ และพยายามหลับไปเช่นนั้น
ยามรุ่งสาง สิ่งแรกที่ข้าพเจ้าพบคือรูปเคารพประจำบ้านขนาดเล็ก ซึ่งพวกเขาดูไม่ค่อยใส่ใจนัก
กลับสู่ฮังกาโรอา
ข้าพเจ้าจำต้องกลับไปยังฮังกาโรอา ไปมอบตัวต่อผู้คนที่ข้าพเจ้าลำบากยากเย็นกว่าจะหนีมาได้ และไม่ทำให้ข้าพเจ้าไว้วางใจเลยแม้แต่น้อย
พื้นดินบนเกาะเป็นหินภูเขาไฟทั้งหมด มีก้อนหินและโขดหินแหลมคมอยู่ทุกหนแห่ง
เมื่อข้าพเจ้ามาถึงฮังกาโรอา ก็พบว่าตนถูกล้อมรอบด้วยฝูงชนที่ตื่นเต้นวุ่นวายเต็มชายหาด เช่นเดียวกับเมื่อวันก่อน
การพบกับโตโรเมตี
ตอนนั้นใกล้ค่ำแล้ว ในที่สุดข้าพเจ้าก็หายใจได้โล่ง ข้าพเจ้ามีที่พักพิงแล้ว
โตโรเมตีเป็นชายวัยสามสิบปี สูงใหญ่และแข็งแรงเหมือนชาวเกาะคนอื่น ๆ
การบรรยายถึงผู้มีอำนาจสูงสุดบนเกาะนี้คงไม่ใช่เรื่องง่าย
ที่แน่ ๆ คือโตโรเมตีเป็นหัวหน้า เขาเป็นหัวหน้าของข้าพเจ้าและเป็นเพื่อนบ้านของข้าพเจ้าด้วย
1) คำนี้แปลว่า “คนต่างถิ่น” มักใช้กับผู้ที่มาจากยุโรป
นอกเหนือจากนั้น การพำนักของข้าพเจ้าบนเกาะอีสเตอร์เป็นดั่งชั้นเรียนอันยาวนาน เป็นการสอนคำสอนอันยาวนาน ซึ่งมีเพียงช่วงพักสั้น ๆ และเหตุการณ์เล็ก ๆ น้อย ๆ คั่นอยู่บ้าง
กิจวัตรประจำวัน
วันละสามครั้งระฆังจะดังเป็นสัญญาณให้สวดภาวนา เมื่อพวกเขามารวมกัน ข้าพเจ้าจะกล่าวบทภาวนาทีละคำ และพวกเขาก็กล่าวตาม
เพื่อให้ได้ผลเพียงน้อยนิดเช่นนี้ ข้าพเจ้าต้องพร้อมอยู่ตลอดเวลาสำหรับเด็ก ๆ เหล่านี้ ทั้งที่แก่และยังเยาว์
ความบันเทิง
อันที่จริง ผู้คนใจดีเหล่านี้ไม่มีสิ่งใดต้องทำเลยตลอดสิบสองเดือนของปี
ฤดูร้อนนี้ ปาอีนา คือสิ่งที่ดึงดูดผู้คนทั้งหมด
ฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาวเป็นฤดูฝน การเฉลิมฉลองจึงเปลี่ยนไปอีกแบบหนึ่ง
เครื่องประดับสำหรับงานเลี้ยง
แน่นอนว่างานเลี้ยงเหล่านี้เป็นโอกาสอวดความหรูหราอย่างเหลือเชื่อ
ในวันเฉลิมฉลอง พวกเขาจะสอดแผ่นเปลือกไม้ทรงกลมขนาดมหึมาเข้าไปในรูนี้ ซึ่งดูงดงามยิ่งนัก
ในโอกาสเช่นนี้ เครื่องประดับศีรษะก็มีหลากหลายเช่นกัน
ที่นี่มีวิธีหาความสำราญบางอย่างที่หลายคนคงไม่สนุกด้วยนัก
ศาสนา
ไม่ต้องสงสัยเลยว่าท่านคงอยากรู้รายละเอียดเกี่ยวกับศาสนาของชาวเกาะของเรา
เท่าที่ข้าพเจ้าสังเกตได้ตลอดเก้าเดือนที่พำนักอยู่ที่นี่ ศาสนาดูจะอยู่ลำดับสุดท้ายในชีวิตของพวกเขา
ความตาย
ข้าพเจ้าไม่เห็นพิธีกรรมทางศาสนาใด ๆ ในโอกาสที่มีผู้เสียชีวิตเช่นกัน
วันหนึ่ง เพราะการขโมยที่โตโรเมตีก่อขึ้น ข้าพเจ้าจึงตัดสินใจพูดกับเขาเรื่องชีวิตหลังความตาย
แน่นอนว่าเหตุการณ์นี้ทำให้ข้าพเจ้าคิดว่าความเชื่อเรื่องโชคลางไม่ใช่สิ่งที่ไม่รู้จักบนเกาะอีสเตอร์
แผ่นไม้จารึก
ในบ้านทุกหลังมีแผ่นไม้และไม้เท้าที่สลักอักษรภาพไว้เต็ม เป็นรูปสัตว์ที่ไม่มีบนเกาะ ซึ่งชาวพื้นเมืองสลักด้วยหินคม1
1) หินคมเหล่านี้คือเครื่องมือหินออบซิเดียนที่เรียกว่ามาตา
การนับเวลา
คานากาอ่านและเขียนหนังสือไม่เป็น แต่นับเลขได้คล่องและมีชื่อเรียกตัวเลขทุกตัว
การงานอาชีพ
ข้าพเจ้าควรพูดถึงการงานอาชีพของคานากาผู้ดีงามเหล่านี้หรือไม่? ความต้องการของพวกเขามีจำกัดเสียจนไม่มีสิ่งใดกระตุ้นพวกเขาเลยไม่ว่าในทางใด
สิ่งที่พวกเขาชอบที่สุดคือการเย็บผ้า พวกเขามีความสุขจริง ๆ เมื่อได้รับผ้าสักผืนไว้ปะผ้ามาฮูเตของตน
เกษตรกรรม
ดังที่ข้าพเจ้ากล่าวไปแล้ว เกษตรกรรมไม่ต้องใช้แรงงานมาก ความอุดมสมบูรณ์ของดินแม้จะเต็มไปด้วยหิน ฝนที่ตกบ่อย และความร้อนที่พอเหมาะ ทำให้เกาะเล็ก ๆ แห่งนี้ปลูกพืชผลได้ทุกชนิด
การปรุงอาหาร
ธรรมชาติแทบไม่ทิ้งงานใดไว้ให้ผู้อยู่อาศัยผู้โชคดีบนเกาะของเราต้องทำ ถึงกระนั้นพวกเขาก็หนีการทำอาหารไม่พ้น
เลือด
ข้าพเจ้าสังเกตว่าพวกเขาระมัดระวังอย่างยิ่งไม่ให้เลือดสัตว์หลั่งออกมา
การขโมยยังคงเกิดขึ้นเรื่อย ๆ
บัดนี้ ท่านบาทหลวงผู้เป็นที่เคารพ เหล่านี้เป็นเพียงการผจญภัยส่วนตัวที่ข้าพเจ้าตัดสินใจรายงาน เพื่อให้ท่านรู้จักวัฒนธรรมนี้อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ท่านอาจเห็นว่าเป็นเรื่องน่าประหลาดที่ข้าพเจ้ายังคงสงบนิ่งได้ถึงเพียงนี้
การสร้างโบสถ์น้อย
อย่างไรก็ดี ข้าพเจ้าต้องการโบสถ์น้อยสักหลัง ในเวลาว่างอันน้อยนิดที่เหลือจากการสอนบทภาวนาและคำสอน ข้าพเจ้าก็ลงมือทำงาน
การเยี่ยมชุมชนอื่น ๆ
ข้าพเจ้าเริ่มภารกิจเยี่ยมเยียนทั่วทั้งเกาะทันที
ผลจากการเดินทางครั้งแรกทำให้ข้าพเจ้าต้องเลื่อนครั้งที่สองออกไป
การต่อเรือ
ในช่วงนี้เองที่คานากาของข้าพเจ้าเกิดความคิดใหม่ขึ้นมา พวกเขาตั้งใจจะให้ข้าพเจ้าต่อเรือสักลำ
ข้าพเจ้าบอกพวกเขาว่างานสุดท้ายนี้เป็นความรับผิดชอบของพวกเขา และพวกเขาก็คิดว่ามีดินชนิดหนึ่งที่ใช้ทำชันยาเรือได้อย่างดีเยี่ยม
การทำร้ายร่างกาย
ไม่นานก็ถึงเวลาของมาตาเวรี และผู้คนก็ตื่นเต้นกันอยู่บ้าง
การหลบหนีครั้งที่สอง
คานากาบางคนจากฮังกาปิโกมาช่วยขนสัมภาระที่ร่อยหรอลงของข้าพเจ้า และข้าพเจ้าก็ออกจากที่นั่นไปพร้อมกับพวกเขา ขณะที่โตโรเมตีเพิ่งมาถึงตอนที่พวกเราออกเดินทางพอดี
มีเรื่องน่าประหลาดใจรอข้าพเจ้าอยู่ โตโรเมตีได้นำข้าวของส่วนใหญ่ที่ซ่อนไว้ในวันก่อน ๆ กลับมาคืนที่บ้านของข้าพเจ้า
การลงโทษโตโรเมตี
เหตุการณ์อื่น ๆ กำลังจะตามมา ตอนนั้นเป็นเดือนกันยายน และมาตาเวรีได้รวบรวมประชากรส่วนใหญ่ไปไว้ที่ห่างจากที่พักของพวกเราราวสามหรือสี่ลีก
เช้าวันหนึ่ง ข้าพเจ้าเห็นตามาเตกามายังที่พักของพวกเรา ตามด้วยผู้คนกลุ่มหนึ่งที่มารวมตัวกันแน่นหน้าบ้านของโตโรเมตี
การปล้นสะดมและภัยถึงชีวิต
พวกเรามุ่งหน้าไปยังที่ชุมนุมมาตาเวรี ฝูงชนที่เบียดเสียดและร้อนระอุติดตามพวกเราไป และการโต้เถียงก็ดำเนินต่อไป
ตอนนั้นข้าพเจ้าเชื่อว่ามาถึงปลายทางของการจาริกแล้ว และหลังจากผ่านอารมณ์มากมายตลอดวัน ข้าพเจ้าก็ปลอบใจตัวเองว่าจะค้างคืนที่นี่ แต่โตโรเมตีต้องการให้พวกเรากลับไปยังกระท่อมของข้าพเจ้า เขาตั้งใจจะไปหาข้าวของบางอย่างที่อยู่ในนั้น
จำต้องออกเดิน ข้าพเจ้ามองไม่เห็นสิ่งใดเลย และเท้าก็เจ็บมากขึ้นทุกก้าว
ที่ไวฮู
ที่ไวฮู ข้าพเจ้าพบผู้คนที่เป็นมิตรและว่านอนสอนง่ายกว่า กระตือรือร้นจะเรียนรู้มากกว่าที่อื่น
การช่วยเหลือ
เช้าวันรุ่งขึ้น ราวแปดโมง เด็กชายคนหนึ่งมาบอกข้าพเจ้าว่าเรือมาจอดอยู่หน้าฮังกาโรอาแล้ว และโตโรเมตีต้องการให้ข้าพเจ้าไปที่นั่น
เป็นหน้าที่ของบาทหลวงเบร์นาเบที่จะเล่าให้ท่านฟังถึงเหตุการณ์ในการเดินทางของท่านและการมาถึงเกาะอีสเตอร์
ภราดาเอวเคนิโอ เอโร