บันทึกการเดินเรือเกาะอีสเตอร์: เจมส์ คุก ปี 1774

เจมส์ คุกเป็นชาวยุโรปคนที่สามที่ขึ้นฝั่งราปานุย

บันทึกของเจมส์ คุกจากการเยือนเกาะอีสเตอร์ในปี 1774

ข้อความนี้คัดมาจากหนังสือ A Voyage Towards the South Pole and Round the World, Volume 1 ของเจมส์ คุก ตีพิมพ์ในปี 1777 ซึ่งเขาเผยแพร่บันทึกที่เขียนไว้ระหว่างการเดินทางรอบโลกครั้งที่สองในปี 1772 - 1775 ด้วยเรือเรโซลูชันและแอดเวนเจอร์

ผู้เขียน: เจมส์ คุก
ความเห็นเพิ่มเติม: มาร์คัส เอเดนสกี

บทที่ VII

ภาคต่อของการเดินทางจากนิวซีแลนด์สู่เกาะอีสเตอร์ และเหตุการณ์ที่นั่น พร้อมเรื่องราวการสำรวจพื้นที่ภายในของเกาะ และคำบรรยายรูปสลักยักษ์อันน่าพิศวงบางองค์ที่พบบนเกาะ

มีนาคม 1774

เวลาแปดนาฬิกาเช้าวันที่ 11 มองเห็นแผ่นดินจากยอดเสากระโดงทางทิศตะวันตก และตอนเที่ยงก็เห็นจากดาดฟ้า ทอดยาวจาก W. 3/4 N. ถึง W. by S. ห่างออกไปราวสิบสองลีก

วันที่ 13 ราวแปดนาฬิกาเช้า ลมซึ่งแปรปรวนมาเกือบทั้งคืนก็พัดคงที่จากทิศตะวันออกเฉียงใต้ เป็นลมกระโชกพร้อมฝน แต่ไม่นานอากาศก็แจ่มใส เนื่องจากตอนนี้ลมพัดตรงเข้าหาชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งไม่ได้ให้ที่กำบังอย่างที่ข้าพเจ้าคิดไว้ในตอนแรก ข้าพเจ้าจึงตัดสินใจหาที่ทอดสมอทางด้านตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะ ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงแล่นอ้อมแหลมด้านใต้ ซึ่งมีเกาะเล็กสองเกาะอยู่นอกแหลม เกาะที่ใกล้แหลมที่สุดสูงและแหลม อีกเกาะเตี้ยและค่อนข้างราบ หลังจากอ้อมแหลมมาถึงหน้าชายหาดทราย1 พวกเราวัดความลึกได้สามสิบและสี่สิบฟาทอม พื้นเป็นทราย ห่างจากฝั่งราวหนึ่งไมล์ ที่นี่มีเรือแคนูลำหนึ่งซึ่งมีชายสองคนพายออกมาหาพวกเรา พวกเขานำกล้วยตานีมาหนึ่งเครือ ส่งขึ้นเรือด้วยเชือก แล้วก็พายกลับขึ้นฝั่ง ทำให้พวกเรามีความเห็นที่ดีต่อชาวเกาะ และมีความหวังว่าจะได้เสบียงสด ซึ่งพวกเราขาดแคลนอย่างยิ่ง

1) อานาเกนา

เนื่องจากทอดสมอใกล้ขอบสันดอนเกินไป ราวตีสามของเช้าวันรุ่งขึ้น ลมแรงที่พัดจากฝั่งก็พัดพาเรือหลุดออกจากสันดอน จึงถอนสมอและกางใบเพื่อกลับเข้าสันดอนอีกครั้ง ระหว่างที่เรือกำลังแล่นกลับเข้ามา ข้าพเจ้าขึ้นฝั่งพร้อมสุภาพบุรุษบางท่าน เพื่อดูว่าเกาะนี้น่าจะให้สิ่งใดแก่พวกเราได้บ้าง พวกเราขึ้นฝั่งที่ชายหาดทราย ซึ่งมีชาวพื้นเมืองหลายร้อยคนชุมนุมอยู่ พวกเขาใจร้อนอยากเห็นพวกเราจนหลายคนว่ายน้ำออกมารับเรือเล็ก ไม่มีใครถือแม้แต่ไม้พลองหรืออาวุธใด ๆ ไว้ในมือเลย หลังจากแจกของกระจุกกระจิกให้พวกเขาบ้างแล้ว พวกเราก็ทำท่าขออาหาร พวกเขาจึงนำมันเทศ กล้วยตานี และอ้อยมาจำนวนหนึ่ง และแลกกับตะปู กระจกส่องหน้า และผ้า

ไม่นานพวกเราก็พบว่าพวกเขาเป็นขโมยที่เชี่ยวชาญ และมีเล่ห์เหลี่ยมในการแลกเปลี่ยน ไม่แพ้ผู้คนใดที่พวกเราเคยพบมา

ก่อนออกเรือจากอังกฤษ ข้าพเจ้าได้รับแจ้งว่ามีเรือสเปนลำหนึ่งมาเยือนเกาะนี้ในปี 17691

1) ดอน เฟลีเป กอนซาเลซ ในปี 1770

ใกล้ที่ที่พวกเราขึ้นฝั่ง มีรูปสลักบางองค์ที่กล่าวถึงก่อนหน้านี้ ซึ่งข้าพเจ้าจะบรรยายไว้ในอีกตอนหนึ่ง

เช้าตรู่วันรุ่งขึ้น ข้าพเจ้าส่งร้อยโทพิกเกอร์สกิลล์และเอดจ์คัมบ์พร้อมคนกลุ่มหนึ่ง และสุภาพบุรุษอีกหลายท่าน ไปสำรวจพื้นที่

พวกเขาออกจากชายหาดราวเก้านาฬิกาเช้า และเดินตามทางที่ตัดข้ามไปยังด้านตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะ โดยมีชาวพื้นเมืองฝูงใหญ่ติดตามและเบียดเสียดเข้ามามาก แต่เดินไปได้ไม่ไกล ชายวัยกลางคนผู้หนึ่งซึ่งสักทั้งตัวตั้งแต่หัวจรดเท้า และทาหน้าด้วยสีขาวชนิดหนึ่ง ก็ปรากฏตัวพร้อมหอกในมือ และเดินเคียงข้างพวกเขา พลางทำท่าบอกให้เพื่อนร่วมชาติถอยห่างและอย่ารบกวนคนของเรา เมื่อทำได้สำเร็จพอสมควรแล้ว เขาก็ชักผ้าขาวผืนหนึ่งขึ้นบนปลายหอก ยืนนำหน้า และพาเดินไปพร้อมธงสันติภาพของเขา ตามที่พวกเขาเข้าใจ ตลอดระยะทางส่วนใหญ่ที่เดินข้ามเกาะ พื้นดินดูแห้งแล้ง เป็นดินเหนียวแข็งแห้ง และมีหินปกคลุมไปทั่ว แต่ถึงกระนั้นก็มีพื้นที่กว้างหลายแปลงที่ปลูกมันเทศ และมีแนวต้นกล้วยตานีอยู่บ้าง แต่ไม่เห็นผลบนต้นใดเลย บริเวณส่วนที่สูงที่สุดทางปลายใต้ของเกาะ ดินเป็นดินแดงเนื้อละเอียด ดูดีกว่ามาก หญ้าขึ้นสูงกว่า และไม่มีหินปกคลุมเหมือนส่วนอื่น ๆ แต่ที่นี่พวกเขาไม่เห็นทั้งบ้านเรือนและไร่นา

ทางด้านตะวันออกใกล้ทะเล พวกเขาพบแท่นหินก่อสามแท่น หรือจะกล่าวให้ถูกคือซากของแท่นเหล่านั้น

จากที่นี่ พวกเขาเดินเลียบชายฝั่งไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีชายผู้ถือธงยังคงนำทาง

ในแอ่งเล็ก ๆ บนส่วนที่สูงที่สุดของเกาะ พวกเขาพบหินทรงกระบอกหลายก้อนเช่นเดียวกับที่วางอยู่บนศีรษะของรูปสลัก

บนลาดเขาด้านตะวันตก พวกเขาพบบ่อน้ำอีกแห่ง แต่น้ำมีแร่ธาตุเข้มข้นมาก มีฝ้าสีเขียวหนาลอยอยู่ด้านบน และส่งกลิ่นเหม็นจนทนไม่ได้ ถึงกระนั้นความจำเป็นก็บังคับให้บางคนต้องดื่ม แต่ไม่นานก็ทำให้พวกเขาคลื่นไส้จนอาเจียนออกมาทางเดียวกับที่ดื่มเข้าไป

ตลอดการสำรวจครั้งนี้ รวมทั้งครั้งที่ทำเมื่อวันก่อน เห็นไม้พุ่มเพียงสองสามต้นเท่านั้น

บทที่ VIII

คำบรรยายเกาะ ผลผลิต ที่ตั้ง และผู้อยู่อาศัย กิริยามารยาทและขนบธรรมเนียม ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับการปกครอง ศาสนา และเรื่องอื่น ๆ พร้อมเรื่องราวโดยละเอียดยิ่งขึ้นเกี่ยวกับรูปสลักยักษ์

มีนาคม 1774

พวกเขาไม่เห็นสัตว์ใด ๆ เลย และเห็นนกเพียงไม่กี่ตัว ทั้งไม่มีสิ่งใดเลยที่จะชักจูงให้เรือซึ่งมิได้ตกอยู่ในความทุกข์ยากถึงที่สุดแวะที่เกาะนี้

เรื่องราวการสำรวจครั้งนี้ข้าพเจ้าได้รับฟังจากนายพิกเกอร์สกิลล์และนายเวลส์ ผู้ซึ่งข้าพเจ้าเชื่อถือในความสัตย์จริงได้ ข้าพเจ้าจึงตัดสินใจออกจากเกาะในเช้าวันรุ่งขึ้น เพราะไม่มีสิ่งใดที่จะทำให้คุ้มค่าแก่การอยู่ต่อ ด้วยน้ำที่ส่งขึ้นเรือมานั้นแทบไม่ดีไปกว่าน้ำที่ตักขึ้นมาจากทะเล

ลมสงบจนถึงสิบนาฬิกาเช้าวันที่ 16 จึงมีลมพัดขึ้นจากทิศตะวันตก พร้อมฝนตกหนักราวหนึ่งชั่วโมง จากนั้นอากาศแจ่มใส พวกเราจึงออกเรือสู่ทะเล และแล่นกลับไปกลับมาอยู่ ระหว่างที่ส่งนายทหารคนหนึ่งขึ้นฝั่งพร้อมเรือเล็กสองลำ เพื่อซื้อเสบียงสดที่ชาวพื้นเมืองอาจนำลงมา เพราะข้าพเจ้าคาดว่าจะเป็นเช่นนั้น ด้วยพวกเขาไม่รู้ว่าพวกเรากำลังจะออกเรือ ผลปรากฏว่าข้าพเจ้าคาดไม่ผิด เพราะเรือเล็กไปกลับได้สองเที่ยวก่อนค่ำ พวกเราจึงยกเรือเล็กขึ้นเรือ และกางใบมุ่งไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ ด้วยลมอ่อนจากทิศเหนือตะวันออกเฉียงเหนือ

บัดนี้ข้าพเจ้าจะเล่าถึงเกาะนี้เพิ่มเติม ซึ่งไม่ต้องสงสัยเลยว่าเป็นเกาะเดียวกับที่พลเรือเอกโรคเคเฟนแวะเมื่อเดือนเมษายน 1722 แม้คำบรรยายของผู้เขียนบันทึกการเดินทางครั้งนั้นจะไม่ตรงกับสภาพของเกาะในบัดนี้เลยก็ตาม เกาะนี้อาจเป็นเกาะเดียวกับที่กัปตันเดวิสเห็นในปี 1686 ด้วย เพราะเมื่อมองจากทางตะวันออก ก็ตรงกับคำบรรยายของเวเฟอร์เป็นอย่างดี ดังที่ข้าพเจ้าได้ตั้งข้อสังเกตไว้ก่อนแล้ว กล่าวโดยสรุป หากนี่ไม่ใช่แผ่นดินนั้น สิ่งที่เขาค้นพบก็คงอยู่ไม่ไกลจากชายฝั่งอเมริกา เพราะละติจูดนี้ได้รับการสำรวจอย่างทั่วถึงแล้วตั้งแต่เส้นเมริเดียนที่ 80 ถึง 110 กัปตันคาร์เทอเรตสำรวจไปไกลกว่านั้นมาก แต่เส้นทางของเขาดูจะเบี่ยงลงใต้มากเกินไปเล็กน้อย หากข้าพเจ้าพบน้ำจืด ข้าพเจ้าตั้งใจจะใช้เวลาสักสองสามวันตามหาเกาะทรายเตี้ย ๆ ที่เดวิสพบโดยบังเอิญ ซึ่งจะช่วยไขข้อสงสัยนี้ได้ แต่เมื่อข้าพเจ้าไม่พบน้ำ และยังต้องแล่นเรืออีกไกลกว่าจะมั่นใจได้ว่าจะหาน้ำได้ ทั้งยังขาดแคลนเสบียงสด ข้าพเจ้าจึงล้มเลิกการค้นหา เพราะความล่าช้าเพียงเล็กน้อยอาจส่งผลร้ายต่อลูกเรือ ซึ่งหลายคนเริ่มป่วยด้วยโรคลักปิดลักเปิดไม่มากก็น้อยแล้ว

ไม่มีชาติใดจำเป็นต้องแย่งชิงเกียรติแห่งการค้นพบเกาะนี้ เพราะคงมีไม่กี่แห่งที่อำนวยความสะดวกแก่การเดินเรือได้น้อยกว่าที่นี่

นี่คือผลผลิตของเกาะอีสเตอร์ หรือดินแดนของเดวิส ซึ่งตั้งอยู่ที่ละติจูด 27° 5' 30" ใต้ ลองจิจูด 109° 46' 20" ตะวันตก

1) ต้นโตโรมีโร ชื่อวิทยาศาสตร์ Sophora toromiro คนท้องถิ่นเรียกว่าโตโรมีโร

ด้วยเหตุนี้ และความไม่สะดวกอื่น ๆ ที่กล่าวมาแล้ว จึงไม่มีสิ่งใดนอกจากความจำเป็นที่จะชักนำให้ผู้ใดแวะที่เกาะนี้ เว้นแต่จะแวะได้โดยไม่ต้องออกนอกเส้นทางมากนัก ซึ่งในกรณีนั้นการแวะที่นี่อาจเป็นประโยชน์ เพราะผู้คนยินดีและพร้อมจะแลกเสบียงสดที่มีอยู่ในราคาย่อมเยา พวกเราได้รับประโยชน์อย่างมากจากเสบียงเพียงเล็กน้อยที่ได้มา แต่เรือไม่กี่ลำที่มาถึงที่นี่จะไม่ขาดแคลนน้ำ และที่นี่ไม่อาจจัดหาน้ำให้ได้ น้ำเพียงเล็กน้อยที่พวกเรานำขึ้นเรือนั้นใช้ไม่ได้ เพราะเป็นเพียงน้ำเค็มที่ซึมผ่านหาดหินลงสู่บ่อหิน ซึ่งชาวพื้นเมืองสร้างไว้เพื่อการนี้ ทางใต้ของหาดทรายที่กล่าวถึงบ่อยครั้งเล็กน้อย และน้ำในบ่อก็ขึ้นลงตามน้ำขึ้นน้ำลง

2) ต้นปอสา ชื่อวิทยาศาสตร์ Broussonetia papyrifera คนท้องถิ่นเรียกว่ามาฮูเต

ผู้อยู่อาศัยบนเกาะนี้ดูจะมีไม่เกินหกหรือเจ็ดร้อยคน และกว่าสองในสามของผู้ที่พวกเราเห็นเป็นผู้ชาย

ทั้งสีผิว รูปพรรณ และภาษา พวกเขาใกล้เคียงกับผู้คนแห่งหมู่เกาะทางตะวันตกถึงเพียงนี้ จนไม่มีใครสงสัยเลยว่ามีต้นกำเนิดเดียวกัน

หลายกลุ่มในหมู่พวกเขาปัจจุบันรู้จักกันและกันเพียงผ่านตำนานเก่าแก่ที่สืบทอดมา และเมื่อเวลาผ่านไปนาน ก็กลายเป็นเสมือนชนชาติต่าง ๆ แต่ละกลุ่มรับเอาขนบหรือนิสัยเฉพาะบางอย่าง ฯลฯ มาใช้ ถึงกระนั้น ผู้สังเกตที่ละเอียดถี่ถ้วนก็จะเห็นความใกล้ชิดระหว่างกันได้ในไม่ช้า โดยทั่วไปผู้คนบนเกาะนี้มีรูปร่างผอมบาง ข้าพเจ้าไม่เห็นชายคนใดสูงถึงหกฟุตเลย ห่างไกลจากการเป็นยักษ์ดังที่ผู้เขียนคนหนึ่งในคณะเดินทางของโรคเคเฟนอ้างไว้ พวกเขากระฉับกระเฉงและคล่องแคล่ว หน้าตาดีและไม่น่ารังเกียจ เป็นมิตรและมีน้ำใจต่อคนแปลกหน้า แต่ก็ชอบลักเล็กขโมยน้อยไม่แพ้เพื่อนบ้านคนใด

การสัก หรือการเจาะผิวหนัง เป็นที่นิยมมากที่นี่

เครื่องนุ่งห่มของพวกเขาคือผ้าเย็บซ้อนชั้นหนึ่งหรือสองผืน ขนาดราวหกคูณสี่ฟุต หรือไม่ก็เสื่อ

1) คุกหมายถึง paoa กระบองสั้นที่สลักใบหน้าสองหน้าไว้ทั้งสองด้านตรงด้ามจับ

บ้านของพวกเขาเป็นกระท่อมเตี้ยซอมซ่อ สร้างโดยปักไม้ตั้งตรงลงในดิน ห่างกันหกหรือแปดฟุต แล้วโน้มเข้าหากันและมัดติดกันที่ยอด เกิดเป็นซุ้มโค้งแหลมแบบกอทิก ไม้ที่ยาวที่สุดปักไว้ตรงกลาง และไม้ที่สั้นกว่าปักไว้ทางแต่ละด้าน โดยห่างกันน้อยลง ตัวอาคารจึงสูงและกว้างที่สุดตรงกลาง และเตี้ยลงแคบลงไปทางปลายแต่ละด้าน มีไม้อื่นผูกขวางในแนวนอน และมุงทั้งหมดด้วยใบอ้อย ทางเข้าอยู่กึ่งกลางด้านหนึ่ง มีรูปร่างคล้ายมุข และเตี้ยแคบจนคนหนึ่งคนพอคลานสี่ขาเข้าไปได้เท่านั้น บ้านหลังใหญ่ที่สุดที่ข้าพเจ้าเห็นยาวราวหกสิบฟุต สูงแปดหรือเก้าฟุตตรงกลาง และสามหรือสี่ฟุตที่ปลายแต่ละด้าน ความกว้างตรงส่วนนั้นเกือบเท่ากับความสูง บางคนมีบ้านหลังคาโค้งที่สร้างด้วยหิน และอยู่ใต้ดินบางส่วน แต่ข้าพเจ้าไม่เคยเข้าไปในบ้านแบบนี้เลย

1) คำที่ถูกต้องคือ 'ariki (อาริกิ)

1) Mōai

2) 'Ariki
3) mo - เพื่อ หรือเพื่อจะสามารถ ai - ดำรงอยู่ ความหมายที่แท้จริงจึงเป็นเพื่อจะสามารถดำรงอยู่ หรือเพื่อให้เขา/เธอดำรงอยู่ได้ อย่างไรก็ดี เนื่องจากรูปสลักโมอายเป็นศิลาหลุมศพของหัวหน้าเผ่าผู้ล่วงลับ คำแปลของคุกจึงไม่ห่างไกลจากความจริงนัก

นอกจากโบราณสถานซึ่งมีอยู่ค่อนข้างมาก และพบเฉพาะบนหรือใกล้ชายฝั่งทะเลเท่านั้น ยังมีกองหินเล็ก ๆ จำนวนมากที่กองไว้ตามที่ต่าง ๆ ตลอดแนวชายฝั่ง