เมื่อพลเรือเอกชาวรัสเซีย ออทโท ฟอน คอตเซบิว มาเยือนเกาะอีสเตอร์ในปี 1816 เขาคาดว่าจะได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นเหมือนที่ลาเปรูสได้รับเมื่อมาเยือนเกาะ 30 ปีก่อนหน้า แต่กลับเผชิญความเป็นปฏิปักษ์ และส่งคนขึ้นฝั่งที่หาดอานาเกนาได้เพียงไม่กี่คนในช่วงเวลาสั้น ๆ
บันทึกของพลเรือเอกออทโท ฟอน คอตเซบิว จากการเยือนเกาะอีสเตอร์ในปี 1816
ผู้เขียน: ออทโท ฟอน คอตเซบิว
ความเห็นเพิ่มเติม: มาร์คัส เอเดนสกี
พวกเรามาถึงในระยะสิบห้าไมล์จากเกาะนี้เมื่อวันที่ 8 มีนาคม เวลาตีสาม และเมื่อรุ่งสางก็เห็นเกาะชัดเจนอยู่ตรงหน้า
โครงสร้างของเรือแคนู ซึ่งพวกเราเห็นหลายลำ และแต่ละลำบรรทุกได้เพียงสองคน ตรงกับที่ลาเปรูสกล่าวไว้ทุกประการ ยาวห้าถึงหกฟุต กว้างราวหนึ่งฟุต ทำจากแผ่นไม้แคบ ๆ ต่อกัน และติดทุ่นข้างเรือทั้งสองด้าน
เนื่องจากพื้นท้องทะเลในอ่าวคุกไม่ดีในหลายจุด ข้าพเจ้าจึงส่งร้อยโทชิชมาเรฟไปหาที่ทอดสมอที่เหมาะกว่าด้วยลูกดิ่ง ระหว่างนั้นข้าพเจ้าให้เรือรูริกแล่นใบรออยู่
เมื่อเรือเล็กของเราส่งสัญญาณว่าพบที่ทอดสมอที่ดีแล้ว ข้าพเจ้าก็แล่นสลับกราบสองสามครั้งเพื่อไปถึงจุดนั้น และทิ้งสมอที่ความลึกยี่สิบสองฟาทอม บนพื้นทรายละเอียด
ภารกิจแรกของข้าพเจ้าที่นี่คือตามหารูปสลักขนาดใหญ่อันน่าทึ่งบนชายหาด ซึ่งคุกและลาเปรูสเคยเห็น แต่แม้จะค้นหาอย่างถี่ถ้วน ข้าพเจ้าก็พบเพียงกองหินที่แตกหักซึ่งอยู่ใกล้แท่นฐานที่ยังไม่เสียหาย ส่วนรูปสลักอื่น ๆ ไม่เหลือร่องรอยเลย1
เมื่อข้าพเจ้าแน่ใจเต็มที่แล้วว่าชาวเกาะเหล่านี้จะไม่ยอมให้พวกเราเข้าไปในดินแดนของพวกเขา พวกเราก็พยายามถอยกลับไปยังเรือเล็ก ซึ่งก็ไม่ปลอดภัยท่ามกลางคลื่นอยู่แล้ว แต่แม้ตอนนั้นพวกเราก็ยังต้องป้องกันตัวจากการตามรังควานของพวกเขาด้วยการยิงปืนคาบศิลาหลายนัด และจนกระทั่งพวกเขาได้ยินเสียงกระสุนหวีดผ่านหู จึงยอมปล่อยพวกเราไปโดยสงบ พวกเรามอบเหล็กให้พวกเขาอีกเล็กน้อย แล้วรีบกลับไปยังเรือรูริก เพราะการอยู่ต่อในสถานการณ์เช่นนี้มีแต่จะเสียเวลา และทุกชั่วโมงล้วนมีค่าสำหรับข้าพเจ้า
1) โมอายถูกทรายกลบไว้
ผู้อยู่อาศัยดูจะมีรูปร่างขนาดกลางทั้งหมด แต่ได้สัดส่วนดี ส่วนใหญ่ผิวสีทองแดง มีเพียงไม่กี่คนที่ผิวค่อนข้างขาว
1) ต้นปอสา ชื่อวิทยาศาสตร์ Broussonetia papyrifera คนท้องถิ่นเรียกว่ามาฮูเต
2) ไม่กี่ปีก่อนหน้านั้น ผู้หญิงยังเปลือยอก ดังเห็นได้ในภาพวาดจากการมาเยือนของลาเปรูสในปี 1786 (30 ปีก่อนหน้า) การที่ผู้หญิงปกปิดร่างกายจึงบ่งชี้ว่าในช่วงหลายปีก่อนหน้า ผู้หญิงถูกผู้มาเยือนจากภายนอกข่มขืนหรือจับไปเป็นทาส
บัดนี้ข้าพเจ้าจะแจ้งแก่ผู้อ่านถึงข่าวคราวชิ้นหนึ่ง ซึ่งอธิบายพฤติกรรมอันเป็นปฏิปักษ์ของชาวเกาะ และข้าพเจ้าได้รับทราบในเวลาต่อมาที่หมู่เกาะแซนด์วิชจากอเล็กซานเดอร์ อดัมส์
ว่ากันว่าการต่อสู้นั้นนองเลือด เพราะชาวเกาะผู้กล้าหาญต่อสู้ป้องกันตนอย่างไม่หวั่นเกรง แต่ก็ต้องพ่ายแพ้ต่ออาวุธอันน่าสะพรึงกลัวของชาวยุโรป และชายสิบสองคนกับหญิงสิบคนก็ตกอยู่ในเงื้อมมืออันไร้ปรานีของชาวอเมริกัน
ในที่สุดกัปตันก็ทิ้งผู้ชายไว้ตามชะตากรรม และนำผู้หญิงไปยังมาซาฟูเอโร และว่ากันว่าภายหลังเขายังพยายามลักพาตัวผู้คนจากเกาะอีสเตอร์อีกหลายครั้ง