ฮาเนาเอเอเปคือชื่อที่ใช้เรียกผู้ตั้งถิ่นฐานกลุ่มที่สองที่มาถึงเกาะอีสเตอร์ พวกเขามีตัวตนอยู่เพียงในตำนาน เพราะเชื่อกันว่าถูกสังหารจนเหลือรอดเพียงคนเดียวโดยคู่ปรับอย่างฮาเนาโมโมโก
ตามตำนาน ฮาเนาเอเอเปมีธรรมเนียมยืดติ่งหูให้ยาว เมื่อชาวยุโรปเริ่มเดินทางมาถึงในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ธรรมเนียมนี้ก็ยังปฏิบัติกันอยู่ ซึ่งบ่งชี้ว่าฮาเนาโมโมโกรับธรรมเนียมนี้มาเป็นของตน
เนื่องจากความหมายของชื่อผู้ตั้งถิ่นฐานระลอกแรก ฮาเนาโมโมโก บ่งบอกว่าพวกเขารูปร่างสูง จึงหมายความต่อไปว่าฮาเนาเอเอเปเตี้ยกว่าฮาเนาโมโมโก
ความหมายของฮาเนาเอเอเป
ฮาเนาเอเอเปแปลได้สองแบบ:
- 'E'epe ในรูปคำที่ไม่ผันในภาษาราปานุยแปลว่าล่ำสันหรือกว้าง ฮาเนาเอเอเปจึงอาจแปลว่าผู้คนร่างล่ำสัน โดยหมายถึงการที่พวกเขาไม่สูงเท่าฮาเนาโมโมโก
- ในภาษาโพลินีเซียอย่างภาษาราปานุย มีการซ้ำบางส่วนของคำเมื่อกล่าวถึงคนหลายคน ตัวอย่างเช่น moko (กิ้งก่า) ที่เปลี่ยนเป็น momoko ในฮาเนาโมโมโก ซึ่งแปลว่าผู้คนกิ้งก่า ในภาษาราปานุย คำว่า 'epe แปลว่าติ่งหู และตามไวยากรณ์ราปานุยก็ถูกต้องทุกประการที่จะซ้ำคำนี้ในทำนองเดียวกันเป็น 'e'epe เมื่อกล่าวถึงคนหลายคน ฮาเนาเอเอเปจึงอาจแปลว่าผู้คนติ่งหู
จากสิ่งที่ตำนานเล่าถึงฮาเนาเอเอเป คำแปลทั้งสองแบบล้วนสมเหตุสมผล เป็นไปได้ด้วยซ้ำว่าผู้ตั้งถิ่นฐานกลุ่มที่สองได้ชื่อนี้มาโดยคำนึงถึงความหมายทั้งสองอย่าง
ฮาเนาเอเอเปมาจากไหน?
ตามตำนาน ฮาเนาเอเอเปมีรูปร่าง ภาษา และธรรมเนียม (การยืดติ่งหู) ต่างจากฮาเนาโมโมโก ซึ่งบ่งชี้ว่าพวกเขาไม่ใช่ชาวโพลินีเซีย ถิ่นกำเนิดที่เป็นไปได้คือทวีปที่ปัจจุบันคือละตินอเมริกา ซึ่งชนพื้นเมืองมีรูปร่างเตี้ยกว่าชาวโพลินีเซีย และมีวัฒนธรรมที่ต่างออกไปอย่างแน่นอน
อารยธรรมที่ไม่ใช่โพลินีเซียเพียงแห่งเดียวในละแวกนั้นที่ก้าวหน้าพอจะออกเดินทางสู่มหาสมุทรแปซิฟิกได้ คือจักรวรรดิอินคา
มีตำนานอินคาเล่าถึงกษัตริย์องค์หนึ่งของพวกเขาที่ล่องเรือออกสู่มหาสมุทรแปซิฟิก การที่ชาวอินคากลุ่มนี้จะเป็นกลุ่มเดียวกับฮาเนาเอเอเปนั้นสมเหตุสมผลในหลายแง่มุม:
- ชาวอินคาชั้นสูงยืดติ่งหูให้ยาว เช่นเดียวกับฮาเนาเอเอเป
- ชาวอินคาเตี้ยกว่าชาวโพลินีเซียและพูดภาษาที่ต่างออกไป
- จักรวรรดิอินคาดำรงอยู่ร่วมสมัยกับยุคการแกะสลักโมอายของราปานุย
- ฮาเนาเอเอเปต้องการกดขี่ฮาเนาโมโมโกให้เป็นทาสและยึดครองแผ่นดิน ซึ่งฟังดูเป็นสิ่งที่
สมเป็นกษัตริย์
อยู่ไม่น้อย โดยเฉพาะกษัตริย์จากจักรวรรดิอันยิ่งใหญ่
นอกจากนี้ อนุสรณ์สถานอาฮูตาฮีราที่วินาปูยังมีความคล้ายคลึงกับงานก่อหินของอินคา ชาวราปานุยเป็นนักสร้างรูปสลักที่ยอดเยี่ยม แต่กำแพงหินของพวกเขามักเน้นเพียงประโยชน์ใช้สอย พวกเขาเลือกหินที่คิดว่าเข้ากันได้ และคงรูปทรงตามธรรมชาติของหินไว้ แม้จะมีอาฮูอยู่ไม่กี่แห่งที่ตกแต่งหินให้เข้ากันได้ดีขึ้น (เช่นที่อาฮูเตเปอู) แต่ก็ไม่มีกำแพงหินแห่งใดบนราปานุยที่เข้าใกล้วิศวกรรมอันสมบูรณ์แบบของอาฮูตาฮีราเลย ซึ่งบ่งชี้ว่าแท่นพิธีนี้ไม่ได้สร้างโดยคนกลุ่มเดียวกัน ตามเหตุผลแล้ว ชาวอินคาคงไม่ส่งช่างสลักหินชั้นครูแห่งมาชูปิกชู (นครหลวงของอินคา) ออกผจญภัยข้ามทะเล แต่ผู้คนในวัฒนธรรมเดียวกันย่อมได้เห็นมามากพอจะนำเทคนิคบางอย่างจากบ้านเกิดมาใช้