Bekende personen

Maak kennis met enkele historische figuren en hedendaagse bekende personen die met Paaseiland verbonden zijn.

Don Felipe González

De Spaanse zeevaarder Don Felipe González had het bevel over het schip San Lorenzo en het fregat Santa Rosalia, waarmee hij in 1770 op Rapa Nui aankwam. Het was de tweede keer dat het eiland Europese bezoekers kreeg.

Hij annexeerde het eiland in naam van de Spaanse koning San Carlos. Op verschillende oude kaarten heet dit eiland dan ook Isla de San Carlos.

Lees meer in de scheepsjournaals van de reis van Don Felipe González naar Paaseiland.

↑

Edward Davis

Kapitein Edward Davis (of David) was een Engelse boekanier, of piraat, die misschien als eerste Rapa Nui ontdekte. Zijn bemanning zag het eiland in 1687 vanaf het schip Bachelor's Delight, maar ging er nooit aan land. Kapitein Davis en zijn verteller Lionel Wafer beschreven een laag en zanderig eiland. Op Rapa Nui is vrijwel helemaal geen zand, maar van een afstand kan het eiland in de zomer zanderig lijken door het verdorde gras.

De eerste en de tweede Europese zeevaarder die op Rapa Nui aan land gingen (Jacob Roggeveen en Don Felipe González) gebruikten allebei de aanwijzingen van Edward Davis om Rapa Nui te vinden, zoals je in hun scheepsjournaals kunt lezen. Ze noemden het eiland allebei Davidsland/Davisland of Eiland van David/Davis. De derde bezoeker, kapitein James Cook, noemde het eiland zowel Paaseiland als Davisland.

↑

Eugenio Eyraud

Eugenio Eyraud was de eerste buitenlander die bij de Rapa Nui woonde. Hij werd in 1820 in Frankrijk (Saint-Bonet) geboren. Toen hij 9 was, overleed zijn vader, en zijn moeder moest met grote opoffering 6 kinderen grootbrengen. Samen met zijn oudste broer leerde Eugenio het vak van monteur en slotenmaker. Later ontmoette hij een Argentijn die hem uitnodigde voor zijn bedrijf te komen werken. Hij nam afscheid van zijn moeder en beloofde haar snel terug te komen met geld om zijn familie te helpen.

Toen hij in 1848 in Buenos Aires aankwam, bleek die baan niet te bestaan, en hij moest als ober in een hotel de kost verdienen tot hij naar Chili kon reizen. In Copiapó opende hij een werkplaats, en dankzij zijn betrouwbaarheid en eerlijkheid kreeg hij al snel klanten en een uitstekende financiële positie. In 1854 ontmoette hij twee priesters die Frans spraken; hij nodigde hen bij hem thuis uit en hoorde daar dat er missies in Polynesië waren. Zo voelde hij Gods roeping om aan die missie mee te werken. Hij verkocht zijn werkplaats en ging naar Valparaíso om tot priester te worden opgeleid. Maar hij wist dat zijn familie in Frankrijk ernstige geldproblemen had, dus moest hij daarheen om zijn belofte te houden en zijn familie te helpen. Acht jaar later (in 1862), nadat hij de geldproblemen van zijn familie had opgelost, keerde Eugenio Eyraud terug naar Valparaíso. Daar hoorde hij over de wandaden die slavenhandelaars en hun schepen op Paaseiland begingen. Toen besloot hij vanuit het diepst van zijn hart die ongelukkige eilandbewoners te helpen. Hij kreeg toestemming om zijn noviciaatsjaar te onderbreken en persoonlijk te gaan kijken hoe het er werkelijk met de eilandbewoners voor stond. In 1863 scheepte hij in naar Tahiti.

Hij kwam op 2 januari 1864 op Paaseiland aan en bleef er negen maanden. Hij schreef een lange brief over zijn belevenissen op Rapa Nui.

Terug in Valparaíso zette hij zijn noviciaat voort en legde hij zijn kloostergeloften af. In 1865 scheepte hij in naar Tahiti en ging hij terug naar Paaseiland, waar hij op 23 maart 1866 samen met pater Hipolito Roussel aankwam. Hij werkte twee jaar lang alleen al om de missie een eenvoudige fysieke vorm te geven. Door zijn zware ervaringen tijdens zijn eerste verblijf van 9 maanden op het eiland herstelde zijn zwakke gezondheid niet meer. Hij stierf op 19 augustus 1868 aan tuberculose, gelukkig in de wetenschap dat alle eilandbewoners waren gedoopt.

↑

Hotu Matu'a

Hotu Matu'a was de eerste koning van Paaseiland en leefde zo'n duizend jaar geleden.

Legenden vertellen over een soort chaos in hun oorspronkelijke thuisland, het eiland Hiva. Hotu Matu'a's hogepriester Haumaka krijgt in zijn slaap een visioen van een ongerept land, en Hotu Matu'a besluit er met zijn volk naartoe te trekken.

Bij aankomst op Rapa Nui gaat de koning aan land in Anakena, en daarom heet deze baai ook Haŋa Rau O Te 'Ariki – de baai van de koning.

↑

Jacob Roggeveen

Jacob Roggeveen was in 1722 de eerste Europeaan die Paaseiland bezocht. Hij kwam op eerste paasdag bij het eiland aan, en daarom noemde hij het Paaseiland.

Lees meer over het bezoek aan Paaseiland in 1722 in de scheepsjournaals van de reis van Jacob Roggeveen.

↑

James Cook

Kapitein James Cook leidde de derde Europese reis waarbij voet op Rapa Nui werd gezet. Ze kwamen in 1774 aan met twee schepen, de Resolution en de Adventure.

Meer over de reis naar Rapa Nui in 1774 lees je in het journaal van James Cook.

↑

Robert en Nancy Weber

Deze twee Amerikaanse taalkundigen wonen sinds de jaren 1980 op Paaseiland en hebben ontzettend veel werk verzet voor de Rapa Nui-gemeenschap en -cultuur, waaronder:

• Het ontwikkelen van een spellingsnorm voor het schrijven van het Rapa Nui.
• Het maken van een reeks van zes schoolboeken om Rapa Nui te leren.
• Het vertalen van de Bijbel in het Rapa Nui. Het project begon in de jaren 90 en bevindt zich nu in de laatste fase.

De film Lucas nasynchroniseren in het Rapa Nui

Nadat ze het Lucasevangelie hadden vertaald, kwamen Robert en Nancy Weber op het idee om de film Lucas in het Rapa Nui na te synchroniseren, omdat deze klassieker uit de jaren 70 het Lucasevangelie heel nauwkeurig volgt – bijna vers voor vers. Het doel was de Rapa Nui-taal nieuw leven in te blazen. Door te laten zien dat de taal rijk genoeg is voor zo'n project, hoopten ze de Rapa Nui te motiveren hun taal te vervolmaken. Daarnaast waren er ook geestelijke redenen: de Rapa Nui de Bijbelse boodschap in hun eigen taal laten horen.

In oktober 2009 begonnen Nancy en Robert met het vertalen van het script van deze film, die maar liefst 4 uur en 20 minuten duurt. Een halfjaar later kwamen de technici Peter en Jamie Terrell over van de Mexicaanse organisatie Piedras Vivas; zij zijn gespecialiseerd in het nasynchroniseren van films in inheemse minderheidstalen. Omdat ze wisten wat nasynchronisatie in het Rapa Nui zou kosten, werkten de Terrells als vrijwilligers, zonder salaris.

Al het werk was onbetaald. We hebben er alleen maar kosten aan gehad, zegt Nancy lachend. Dvd's van de definitieve versie werden op het eiland verkocht tegen de kosten van het kopiëren van de schijfjes.

↑

Thor Heyerdahl

Thor Heyerdahl was een Noorse ontdekkingsreiziger die onder meer bekend is om zijn expedities naar Paaseiland in 1955–1956 en 1986. Over zijn eerste expeditie naar Rapa Nui schreef hij het boek Aku-Aku, dat een enorm publiek bereikte. Zo zette hij het eiland voor velen op de kaart, want in die tijd was het nog vrij onbekend. Tijdens beide expedities sloegen hij en zijn team hun kamp op aan het strand van Anakena. Dat is de plek waar de eerste koning van Rapa Nui, Hotu Matu'a, duizend jaar geleden aankwam, dus redeneerde hij dat in Anakena veel belangrijke sleutels te vinden moesten zijn die enkele raadsels van Paaseiland zouden kunnen oplossen.

Thor Heyerdahl begon met het restaureren van de omgevallen moai door in 1956 het beeld van Ahu Ature Huke in Anakena weer op te richten. Hij was ook de eerste die, in 1986, experimenten deed met het vervoeren van moai. Hij geloofde in de theorie van het lopen door te kantelen.

Thor Heyerdahls theorie dat Polynesië vanuit het oosten werd bevolkt

De Kon-Tiki-tocht

De Noorse ontdekkingsreiziger maakte verschillende expedities naar Polynesische eilanden. De belangrijkste reden was dat hij bewijs zocht voor zijn theorie: dat Polynesië vanuit het oosten was bevolkt (vanuit wat nu Latijns-Amerika is) en niet vanuit het westen (vanuit Zuidoost-Azië). Om vanaf het Latijns-Amerikaanse continent de Stille Oceaan op te gaan, zouden de kolonisten volgens zijn theorie de Humboldtstroom hebben gebruikt. Deze stroming begint bij Antarctica, volgt de westkust van het Latijns-Amerikaanse continent en buigt na Peru af de Stille Oceaan in. Om de wetenschappelijke wereld te bewijzen dat zo'n tocht mogelijk was, bouwde hij een vlot, en samen met een groep moedige avonturiers voer hij vanuit Peru onverschrokken de Stille Oceaan op. Omdat ze niet werden begeleid door een modern schip, zouden ze bij een noodgeval aan hun lot zijn overgelaten. Na een aantal maanden op zee bereikten ze hun doel, toen hun vlot op de riffen van Frans-Polynesië aan stukken sloeg. De tocht werd gefilmd en verscheen in 1950 als een geprezen documentaire met dezelfde naam als het vlot: Kon-Tiki.

Bewijs voor contact tussen Polynesië en Latijns-Amerika

Er zijn verschillende verbanden tussen het Latijns-Amerikaanse continent en Polynesië. De zoete aardappel, die in heel Polynesië voorkomt, is geen Aziatische plant maar een Latijns-Amerikaanse. Het woord voor zoete aardappel in het Rapa Nui is kumara – precies hetzelfde als in het quechua, de inheemse taal van Peru die in het Incarijk werd gesproken.

Een ander verband: op Rapa Nui zijn kippenbotten gevonden waarvan het DNA precies overeenkomt met dat van botten van een kip uit Zuid-Chili die lichtblauwe eieren legt.

Valse beelden van Paaseiland met Inca-invloeden

Op Paaseiland bleef Thor Heyerdahl zoeken naar verbanden tussen de oude Rapa Nui-cultuur en de grootste Latijns-Amerikaanse beschaving uit dezelfde tijd: het Incarijk. Hij liet de Rapa Nui afbeeldingen van Inca-kunst zien en vroeg of ze iets vergelijkbaars hadden gezien. Sommige Rapa Nui begrepen dat Thor Heyerdahl alles zou geven voor zo'n beeld, en beweerden dat ze iets dergelijks hadden gezien. Dan gingen ze naar huis, hakten een beeld zoals op de afbeelding en begroeven het een paar dagen in de grond om het oud te laten lijken. Daarna werd het in een grot gelegd, waar Heyerdahl naartoe werd gebracht, en aan hem verkocht. Thor Heyerdahl presenteerde deze beelden vervolgens als argumenten voor zijn theorie.

Duidelijk Zuidoost-Aziatische herkomst

De taal, gebruiken en het uiterlijk van de Rapa Nui, net als van alle andere Polynesiërs, zijn gemakkelijk terug te voeren op Zuidoost-Azië. Er zijn vrijwel geen overeenkomsten tussen de oorspronkelijke bewoners van Latijns-Amerika en de Polynesiërs, wat ons vertelt dat Polynesië in werkelijkheid vanuit het westen werd bevolkt.

Conclusie

Thor Heyerdahl werd door de eilandbewoners gerespecteerd om zijn goede manieren en door wetenschappers om zijn moed en historische betekenis, maar met zijn theorie dat Polynesië vanuit Latijns-Amerika werd bevolkt, zat hij ernaast. De aanwezigheid van zoete aardappels en Chileense kippenbotten in Polynesië getuigt vooral van de ongelooflijke navigatiekunst van de oude Polynesiërs.

↑

William Mulloy

William Mulloy was een Amerikaanse archeoloog met een grote passie voor het restaureren van de archeologische monumenten van Rapa Nui. Hij restaureerde de volgende plekken:

↑